'Museveni breekt af wat hij bouwde'

President Museveni bracht twintig jaar geleden orde in het door etnisch geweld verscheurde Oeganda. Nu is vooral de stedelijke bevolking hem zat. Hij probeert vandaag koste wat kost herkozen te worden.

De populaire radiopresentator Andrew Mwenda noemde vorig jaar in zijn talkshow de Oegandese president Yoweri Museveni 'een dorpshoofd'. Na zijn talkshow werd Andrew opgepakt wegens opruiing. 'Daarvoor kan ik 75 jaar de cel in gaan. Als ik vrijkom zal Museveni aan zijn achttiende ambtstermijn zijn begonnen', lacht hij. Het dorpshoofd wil vandaag herkozen worden. Met Gods zegen en door militaire intimidatie.

Het knappe gezicht van de 33-jarige Andrew Mwenda verstrakt als hij vertelt hoe Oegandese ordetroepen op aanhangers van de oppositie schoten. Vorige week doodde een regeringsmilitair drie oppositieaanhangers en afgelopen weekeinde reden militaire vrachtwagens op een verkiezingsbijeenkomst van de oppositie in. 'Twintig jaar geleden was het slechts een incident als militairen op burgers schoten. Nu is het een schandaal. Ziet president Museveni niet in hoe hij vernietigt wat hij heeft opgebouwd?'

Museveni en zijn guerrillaleger, het Nationale Verzetsleger (NRA), schreven in 1986 geschiedenis toen ze de hoofdstad Kampala innamen. Nooit eerder was een onafhankelijk Afrikaans land bevrijd door rebellen. Museveni trok Oeganda uit het moeras van etnisch geweld en zijn gedisciplineerde leger vestigde orde in het overgrote deel van het land. In de beginjaren nam hij tegenstanders op in zijn regering. Hij genoot het aanzien van een tolerante leider, een verfrissende ontwikkeling op een continent waar bejaarde autoritaire leiders de dienst uitmaakten. 'In het begin was het NRA een brede beweging, nu is het een broodbeweging', zegt radiopresentator Mwenda, verwijzend naar de wijdverspreide patronage en corruptie rond Museveni.

In zijn verkiezingsmanifest bij de stembusgang in 2001 beloofde Museveni zich na vijf jaar niet meer verkiesbaar te stellen. Dit weekend antwoordde hij op de vraag waarom hij deze belofte heeft gebroken: 'Ik zie het als een strijd voor gerechtigheid van mijn volk, niet als aan de macht blijven.' Veel van zijn naaste medewerkers geloven dat het de president in de bol is geschoten. 'Hij begaat een grote fout door zich opnieuw verkiesbaar te stellen', zegt een van hen. 'Ik vrees voor de stabiliteit van Oeganda. Museveni luistert niet meer naar advies.'

Niemand betwist Museveni's verdiensten. Alle sociale indicatoren zijn de afgelopen twintig jaar verbeterd. De economie groeide jaarlijks met gemiddeld 5 procent. 'Het probleem is dat Oeganda is veranderd en Museveni niet', zegt de radiopresentator. 'Hij was goed voor een krachtig beleid tijdens de heropbouw maar niet voor de fase van stabilisering waarin we nu verkeren.'

De harde kern van NRA-strijders zag lijdzaam toe hoe Museveni zich ontwikkelde tot halfgod. 'Ik ben de enige in dit land met een visie', verkondigde hij tijdens de campagnes. Op verkiezingsbijeenkomsten bad hij tot God en bedankte hem dat hij hem had aangewezen als leider van Oeganda.

De revolutionair van weleer werd een conservatieve born again Christian. Ook zijn vrouw Janet refereert aan een speciale relatie met de hemel. Zij kreeg een droom waarin God haar opdroeg zich kandidaat te stellen voor het parlement.

Zijn broer Salim Saleh, zijn zoon Muhoozi, neven en omen, allen gingen van hem profiteren. Fraude bij de aankoop van militair materieel en bij de verkoop van staatsbedrijven door Salim Saleh zag de president door de vingers. Het NRA bekostigde de verkiezingscampagnes vijf jaar geleden deels met de opbrengsten van de plundertochten in buurland Congo, waar Museveni in 1996 en 1998 zijn leger heen stuurde. 'Als je eenmaal op die manier begint met corruptie, is er geen weg meer terug', meent een familielid.

Het keerpunt kwam bij de verkiezingen vijf jaar geleden, want voor het eerst werd Museveni uitgedaagd. Zijn medewerker, de arts Kizza Besigye, splitste zich af van het NRA en stelde zich kandidaat. Besigye verloor de verkiezingen met 27 procent tegen 69 procent voor Museveni. De Oegandezen kozen voor zekerheid.

Om zich dit jaar opnieuw verkiesbaar te kunnen stellen liet Museveni vorig jaar parlementsleden omkopen met 3.000 dollar, waarna zij de grondwet aanpasten. Een politieke adviseur van Museveni verklapt: 'Hij wil tot 2013 aanblijven. Dan wil hij president van de op te richten Oost-Afrikaanse federatie worden.' Opnieuw probeert Besigye om Museveni te verdrijven. Deze keer is het verkiezingsgevecht uiterst venijnig. De mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch concludeerde daarom vorige week dat 'de voorwaarden voor vrije en eerlijke verkiezingen niet aanwezig zijn'.

Het kamp van Museveni lijkt zich zorgen te maken over de kansen van Besigye. Vooral de stedelijke bevolking is Museveni beu. De regering deed er alles aan om Besigye te diskwalificeren. Hij werd aangeklaagd en een paar weken in het gevang gezet op beschuldiging van hoogverraad en verkrachting. Toen een burgerrechtbank hem op borgtocht dreigde vrij te laten, begon een militaire rechtbank een zaak tegen hem. De afgelopen weken moest Besigye vele malen in de rechtszaal verschijnen, waardoor hij slechts beperkt campagne kon voeren. Museveni schilderde zijn tegenstander af als een criminele terrorist.

Westerse donorlanden, waaronder Nederland, protesteerden vorig jaar tegen de onderdrukking van de oppositie. Zij betalen meer dan de helft van de begroting van het land. Als waarschuwing zetten zij een deel van hun hulp stop. Museveni, eens het troetelkind van het Westen, geniet geen vertrouwen meer. De president maakt zich geen zorgen over dit verlies aan vertrouwen van de internationale gemeenschap. Minachtend zei hij dit weekeinde: 'Wij hebben lang geleden het vertrouwen in de internationale gemeenschap verloren.'