De mens is meer zakpijp dan lancetvis

De mens is nauwer verwant aan de zakpijp dan aan het lancetvisje. Op grond van de lichaamsbouw is altijd het tegenovergestelde beweerd. Franse biologen stellen een nieuwe ordening voor op basis van DNA.

De onderzoekers, onder leiding van Hervé Phillippe verbonden aan de Universiteit van Montreal, publiceren hun ontdekking vandaag in het Britse wetenschappelijke tijdschrift Nature. De manteldieren (zakpijpen) en niet de schedellozen (lancetvisjes), vormen de diergroep die het nauwst verwant is aan de gewervelde dieren, waartoe ook de mens behoort.

Phillippe en zijn collega's vergeleken 146 genen in 34 diersoorten, variërend van de mens tot heel primitieve dieren. Met behulp van diverse krachtige statistische technieken berekenden zij vervolgens hoe de evolutionaire relatie is tussen deze soorten. Dat leverde een stamboom op waarbij de 'takken' van de schedellozen en de manteldieren waren verwisseld ten opzichte van de oude stamboom.

Het is nog wel wat tegenintuïtief, vinden ook taxonomen. Het schedelloze lancetvisje, met zijn langgerekte bouw en zijn gesegmenteerde spieren lijkt immers veel sterker op een gewerveld dier dan de zakpijp, een slap dier dat vastzittend aan de zeebodem leeft. Volgens Phillippe lijkt een zakpijp alleen maar primitiever dan het lancetvisje.

De gedachten over de precieze ordening van de zustergroepen van gewervelde dieren waren de laatste tijd al aan het schuiven. Sommige wetenschappers zagen bijvoorbeeld in de bouw van het hart een aanwijzing dat manteldieren dichter bij de gewervelde dieren staan. Schedellozen zoals het lancetvisje hebben een pompsysteem dat is gebaseerd op vier vaten die door glad spierweefsel kunnen samenknijpen. De pompen van manteldieren en gewervelde dieren zijn gebaseerd op gestreept spierweefsel, beiden omringd door een hartzakje. Daarentegen hebben gewervelde dieren meestal een hart met vier compartimenten, wat sommige taxonomen interpreteerden als een geërfd kenmerk van de schedellozen. Het Franse onderzoek hakt nu op basis van de genen de knoop door: de zakpijp staat het dichtst bij de mens.