Wie de steen niet begrijpt, die kan wel inpakken

Curling is een serene sport met een rijke geschiedenis en heel speciale stenen. ,,Het is schaken op ijs.'

Henk Stouwdam

Curling moet het doen zonder de dynamiek van ijshockey of skiën, en mist de uitbundigheid van joelende supporters op de tribune. Sereniteit overheerst in sporthal Palaghiaccio in het dorpje Pinerolo, op ongeveer veertig minuten treinen van Turijn. Want curling speel je geconcentreerd en met gevoel, dat past niet in een rock-and-roll-omgeving; er moet bij nagedacht worden. 'Curling is schaken op ijs', zegt Amy Nixon, lid van het vrouwenteam van Canada, het land waar negentig procent van de één miljoen geregistreerde beoefenaars woont.

Nixon is, zoals dat heet, de third: in rangorde de derde speelster van het Canadese team, dat zich met Zweden, Zwitserland en Noorwegen heeft geplaatst voor de halve finales. Haar vader Daryl is coach van de nationale ploeg, waarvoor bij de Spelen het clubteam van de Calgary Curling Club wordt gebruikt. De speelster vertelt dat aan curling zowel hoge mentale als fysieke eisen worden gesteld. 'Naast de baantrainingen doen we aan hardlopen, fietsen, gewichtheffen; en dat allemaal om ons lichaam flexibel te houden.'

De Noorse ploeg gaat daarin nog verder vertelt skip, oftewel aanvoerster, Dorbi Norby. 'Wij maken al zes jaar gebruik van een balletdanser. Hij weet niets van curling, maar leert ons een goede lichaamshouding aan. Van hem weten we bijvoorbeeld dat we goed op de stand van onze heupen en schouders moeten letten om de 'steen' de gewenste richting mee te geven. Erg belangrijk omdat de geringste afwijking merkbaar is in de baan van de steen. Ja, persoonlijk ben ik zeer tevreden over zijn training.' Lachend: 'Ik heb op mijn oude dag nog wat bijgeleerd.'

Norby is 42 jaar en niet het type dat voldoet aan het gangbare beeld van olympische sporter. De Noorse is klein, niet overdreven slank en kijkt je over de rand van de bril aan met een vorsende blik. Norby was er al bij toen curling bij de Winterspelen van 1988 in Calgary een demonstratiesport was. Tijdens het gesprek pakte ze thermoskan heet water en maakt met wat poederkoffie een dampend 'bakkie', dat ze al pratend genoeglijk opdrinkt. Norby probeert intussen haar fascinatie voor de sport uit te leggen. 'Curling vereist gevoel voor de steen, véél gevoel, een goede samenwerking met je ploeggenoten en vooral strategisch inzicht. Ik houd niet van offensief spel, zeg maar de tactiek om de stenen van de tegenstander proberen te raken om de positie van je eigen stenen te verbeteren. Ik geef de voorkeur aan de defensieve stijl, waarbij het meer gaat om de loop van je eigen steen dan het wegstoten van een steen van de tegenstander. Die speelwijze vereist meer techniek en een scherp tactisch inzicht.'

Voor Norby telt ook de esthetiek van het spel, waar het er uiteindelijk om gaat dat je met meer stenen dan de tegenstander zo dicht mogelijk bij het middelpunt, de dolly, van de gekleurde cirkels komt. Voor elke steen die dichterbij de dolly ligt dan de stenen van de tegenstander wordt één punt gerekend. En zowel de baan als de snelheid van de steen kan worden beïnvloed met opwarming van het ijs door het vegen. Norby kan genieten van de loop van een steen, die wordt vergemakkelijkt door aangevroren ijsdruppels die worden gecreëerd door de baan voor elke wedstrijd te bewerken met een fijne spray van waterdruppels.

De stenen die voor curling worden gebruikt hebben een eigen geschiedenis die teruggaat tot het jaar 1851. Toen ontwikkelde de Schot William Kay de curlingsteen die vandaag de dag nog wordt gebruikt. De steen wordt gemaakt uit een speciaal soort graniet, het 'blue hone', dat alleen voorkomt op Ailsa Craig, een vulkanisch eiland van 42 hectare voor de kust van Schotland.

Die band met Schotland is geen toeval, want daar, in het noorden van het huidige Groot-Brittannië, werd curling rond 1511 bedacht door mensen die zich op een bevroren meer met het glijden van stenen over ijs vermaakten. Curling en Schotland zijn nog steeds nauw met elkaar verbonden; de wereldcurlingbond zetelt daar.