Onvermoeibare basketbalpredikant

Zijn naam klinkt als een echo uit een vervlogen tijdperk. De vorige week op 78-jarige leeftijd overleden Jan Janbroers had zich decennia geleden al geruisloos teruggetrokken uit het basketbal. Dat hij niet was vergeten, ondervond de bescheiden nestor echter vorig jaar op een reünie die speciaal voor hem was georganiseerd. Zestig basketbalvrienden brachten een laatste eerbetoon aan de toen al ernstig zieke Janbroers.

Geen van de reünisten zal de woorden betwisten van de afwezige basketbaltrainer Ton Boot: 'Hij is de belangrijkste figuur in de Nederlandse basketbalgeschiedenis.'

Janbroers was een getalenteerd voetballer die kort na de oorlog in het eerste van Blauw Wit debuteerde. Bij wijze van training werd er in de winter gebasketbald. Onder meer tegen Ajax, waar de latere (voetbal)bondscoach - en leeftijdgenoot - Rinus Michels meedeed. 'Hij speelde zeer goed basketbal, kon heel hoog springen', zei Janbroers vorig jaar in een terugblik op zijn carrière.

Die wedstrijdjes liepen nogal uit de hand. De Oude RAI was soms afgeladen met 4.000 toeschouwers. De nieuwe sport dreigde te populair te worden; de voetballers moesten kiezen. 'Ik raakte verslingerd aan basketbal. En ik heb altijd een bloedhekel gehad aan kou', verklaarde Janbroers zijn keuze. Hij richtte met vijf andere 'overlopers' de club Blue Stars op en ontpopte zich spoedig tot de basketbalprofessor van Nederland. 'Ik heb basketbal wel eens een microbe genoemd', zei hij in 1988 tegen zijn voormalige pupil Mart Smeets. 'Als die eenmaal in je systeem zit, ben je verloren, absoluut verloren.'

Janbroers speelde, coachte, organiseerde, wijzigde spelregels. Hij ging naar wedstrijden in het buitenland, schreef erover in kranten en tijdschriften. En de sport moest vooral aan het volk worden getoond en onderwezen.

Hij zette het basketbal bijna letterlijk op de kaart; als een predikant reisde Janbroers door Nederland en België. Voor die clinics nam hij de piepjonge Ton Boot mee. 'Hij kon goed schieten en was net zo bezeten als ik.'

Janbroers werd in 1960 bondscoach, voltooide zijn studie geneeskunde en schreef in enkele weken het standaardwerk Modern Basketball dat vier drukken beleefde. Na zes jaar stopte Janbroers als bondscoach. 'Er was geen vooruitgang. Toen belde Flamingo's.'

Met deze ambitieuze Haarlemse club ontketende Janbroers een revolutie in de Nederlandse sport: shirtsponsoring. Het budget werd vervijfvoudigd, er kwam een begeleidingsteam, de eerste Amerikanen werden gecontracteerd.

En Janbroers stuitte op het unieke talent Kees Akerboom. 'Hij was uitgenodigd voor een schooltraining, maar ik had hem bijna gemist', herinnerde Janbroers zich vorig jaar. 'Hij lag met dat slungelige lijf languit op zijn brommer. 'Ben jij Kees Akerboom?' 'Ja meneer.' 'Wij hadden toch een afspraak?' Hij kon later fantastisch springen en ik heb zelden een betere schutter gezien.'

Flamingo's werd vier keer kampioen van Nederland en versloeg het grote Real Madrid in eigen huis. Het amateurisme was verdreven, de glorietijd van het Nederlandse basketbal brak aan. Boot: 'Hij bracht het Nederlandse basketbal van nul naar zeventig.' Met een gerust gemoed verhuisde Janbroers naar België, waar hij nog een aantal jaren trainer-coach was, maar vooral actief was als medicus. Hij schreef een medische column in De Telegraaf en had zijn bedrijf MediServ, gespecialiseerd in klinisch onderzoek naar nieuwe geneesmiddelen.

Janbroers keerde een paar keer terug als coach: van Nederland (in 1977) en Den Bosch. Niet tot zijn genoegen. 'Die hele basketbalwereld is hier nooit professioneel geworden', zei hij in 1988.

Hij kon zich in een incidenteel interview nog wel opwinden over het Nederlandse basketbal, dat in een diep dal was geduikeld. Geïnterviewd werd hij ten slotte niet meer. Benaderd nog wel. 'Kwamen ze aan mijn deur, vierdeklassers. Die mensen hadden geen schaamte. Of ik even training wilde geven.'

Volgens oud-basketbalinernational en sportverslaggever Mart Smeets heeft Janbroers veel te weinig krediet gekregen. 'Daar heb ik mij nooit zo druk over gemaakt', zei Janbroers. Hij werkte vrolijk verder in zijn bedrijf. Ook toen een Belgische oncoloog hem eind 2004 vertelde dat hij nog maar een paar weken te leven had.

Donderdag overleed hij, die andere grote trainer-coach uit 1928. Gisteren is Jan Janbroers gecremeerd in het Noord-Brabantse Heeze.