het beeld

De Haagse kaasstolp: als door een glazen muur wordt het Binnenhof gescheiden van de rest van het land. Langzaam verstikt de landelijke politiek door gebrek aan zuurstof.

Deze min of meer Fortuynistische visie wordt plastisch én ironisch verbeeld door de leader van het deze week begonnen dagelijkse programma De stembus (NOS). Joost Karhof, jongste bediende en coming man van Den Haag Vandaag, werpt zijn stropdas af, loopt zich als een volleerd mimespeler te pletter tegen een onzichtbare wand, neemt een aanloopje om de glazen muur aan diggelen te springen en stapt in een felrode oude Citroënbus, een zogeheten 'patatkar'. Dit is de 'stembus' die Joost naar de brandhaarden van de lokale politiek moet vervoeren.

Voor politieke televisieverslaggevers moeten de gemeenteraadsverkiezingen van 7 maart een nachtmerrie zijn. Televisiemakers en -kijkers houden van bekende gezichten, waaraan je een verhaaltje kunt ophangen. Nauwgezet rekenmeester Gerrit Zalm vergist zich in de cijfers. De harteloze Rita Verdonk stuurt kinderen de kou in. Jan Marijnissen komt op voor de allerarmsten en André Rouvoet is een groot staatsrechtgeleerde.

In de gemeenteraden kennen we slechts de burgemeesters Cohen, Opstelten en Leers en enkele (ex-)wethouders: Aboutaleb, Pastors, Griffith, Geluk. Voorbij die mijlpalen begint terra incognita, waar je eerder naar onderliggende structuren moet zoeken dan naar incidenten en anekdotes.

Toch is dat laatste precies wat de meeste actualiteitenrubrieken interesseert. Nova (VARA/NPS) liet zien dat Leefbaar Montfoort in vier jaar een gehaat verkeerspaaltje niet weg heeft weten te krijgen. Twee Vandaag heeft olympisch reces en Netwerk (EO) zond gisteren de eerste aflevering uit van een 'politieke docusoap' onder de titel De belofte van Alkemade. Verslaggevers Siebe Sietsma en Ton van der Ham poseerden al in De wereld draait door (VARA) naast hun licht bedrukte vrouwen omdat ze vijf weken (vijf! weken!) in een hotel hadden gelogeerd.

Het resultaat zijn veel impressies, emoties, anekdotes en wolkenluchten in een gemeente waar de protestpartij Mooi Alkemade vier jaar geleden de absolute meerderheid verwierf. Consequent spreekt de EO van 'het dorp Alkemade', dat in feite uit zes dorpen met andere namen bestaat. Het overige informatiegehalte is al even zorgelijk.

Joost Karhof waagt een moedige poging tot grotere lijnen. Na een plichtmatig lijsttrekkersdebatje in Rotterdam belandde De stembus gisteren in Middelburg. Daar symboliseert een desolate vijver op de plek waar een theater had moeten komen, op exemplarische wijze de incompetentie van lokale bestuurders. Hun falen wordt binnenkort voorgelegd aan de bevolking in een referendum met vijf opties.

In plaats van het te verwachten welles-nietes-gebekvecht sprak Karhof met commissaris van de koningin in Zeeland Wim van Gelder, die de theorie ontvouwde van de 'rurale attitude': op het platteland vermijdt men conflicten totdat ze onoverbrugbaar zijn geworden. De polarisatie in het openbaar bestuur, de neiging om technische problemen politiek te maken en het nieuwe dualisme verergeren dit proces.

Het zijn geen hapklare quotes, maar wel een onverwachte aanzet tot een structurele analyse.