'Good Night, and Good Luck.': toen tv nog tanden had

Good Night, and Good Luck. Regie: George Clooney. Met: David Strathairn, George Clooney, Robert Downey jr., Patricia Clarkson. In: 9 bioscopen.

De Amerikaanse televisiejournalist Edward R. Murrow (1908-1965) was niet alleen een held omdat hij de conservatieve senator Joe McCarthy en diens communistische heksenjachten durfde aan te pakken. Hij is in de film Good Night, and Good Luck. die acteur George Clooney over hem maakte ook een visionair, die halverwege de jaren vijftig al goed begrepen had waar het met dat nieuwe medium televisie naartoe zou gaan. In een speech uit 1958, waar de film mee opent en afsluit, hekelt Murrow het tv-publiek als 'rijk, vet, en zelfvoldaan' en met 'een aangeboren allergie voor onplezierige of verwarrende informatie.'

En: 'Als we niet inzien dat televisie over het algemeen wordt gebruikt om ons af te leiden, te misleiden, te amuseren en te isoleren, dan zou het wel eens zo kunnen zijn dat televisie, en degenen die haar financieren, degenen die ernaar kijken en degenen die ervoor werken, veel te laat een volkomen ander beeld te zien krijgen.'

Acteur George Clooney identificeert zich in zijn tweede regie sterk met de door David Strathairn nauwkeurig neergezette Ed Murrow. Net als Murrow, die zijn politieke gesprekken en 'nieuws met commentaar' in het CBS-programma See it now, mogelijk maakte dankzij zijn populaire talkshow In person, wisselt Clooney grote kassakrakers als Ocean's 11 en 12 af met persoonlijker, politiek getinte films. Good Night, and Good Luck. is daar een voorbeeld van, net als Syriana, een kritische thriller over de wereldwijde oliehandel die vanaf volgende week draait.

Maar Clooney heeft ook speciaal iets met televisie. Hij heeft er zelf zijn succes aan te danken, door zijn rol als dokter Ross in de ziekenhuisserie E.R. Maar belangrijker is het feit dat hij zo'n beetje tussen de studiomuren is opgegroeid. Zijn vader Nick presenteerde jarenlang het nieuws in Kentucky. Tot hij erachter kwam dat hij tijdens het introduceren van oude horrorfilms op tv bekender en met het schrijven van kritische stukken in de krant gelukkiger kon worden.

Ogenschijnlijk hanteert Clooney in Good Night, and Good Luck. dezelfde methode die Ed Murrow gebruikte: 'Just using the facts.' Murrow liet zijn gasten zo lang aan het woord, en belichtte zijn onderwerpen zo nauwkeurig, dat de feiten uiteindelijk maar voor zichzelf moesten spreken. Clooney baseerde de teksten in zijn script op transcripties van Murrows eigen teksten, gebruikt veel archiefmateriaal en huurde voor opponent McCarthy geen acteur in, maar liet de communistenhater zichzelf spelen, dat wil zeggen, hij toont archiefmateriaal van de senator die op Murrows aanval reageert.

Dit alles geeft de film, en mede door het gebruik van contrastrijk zwart-wit, een authentieke atmosfeer. Maar dat zwart-wit zegt nog iets anders. Het zegt: zo zwart-wit was het toen, zo beperkt was ieders blik. Het polariseert: Murrow de onkreukbare versus McCarthy de corrupte, journalistiek versus politiek, integriteit versus manipulatie. In die arena cirkelen Murrows analyses als de rookslierten van zijn onafscheidelijke sigaret de ether in. Ze geven hem een aureool van heiligheid. Hoe benauwd die wereld soms kan zijn, laat Clooney ons ook voelen, door zelden de CBS-burelen te verlaten of het ene interieur voor het andere in te wisselen: een studio wordt een bar wordt een hotelkamer, een claustrofobische wereld, zo'n beetje als de jaren vijftig zelf in zijn optiek.

Het is niet moeilijk om te parallellen tussen de jaren vijftig van Good Night, and Good Luck. en het hedendaagse Amerika te vinden. Clooney's film is behalve een beklemmende geschiedenisles, vooral een hedendaags leerstuk. Natuurlijk was Murrow niet in zijn eentje verantwoordelijk voor de ontmaskering van McCarthy. De film is minder linksig dan de conservatieve kritieken in Amerika deden vermoeden. Genuanceerder zou je kunnen zeggen. Vrijblijvender ook. Het laat ruimte voor veel interpretatie en om sporen van mediakritiek in de meest ruimste zin van het woord te herkennen.

Clooney lijk het toch vooral om de één op één-vergelijking te doen, om zijn zorg dat het tv-nieuws in Amerika niet meer kan doen wat Murrow deed, omdat de gemiddelde tv-kijkende Amerikaan al lang is ingesukkeld met zijn bord op schoot, terwijl zijn opeenvolgende presidenten blijven beweren dat 'wie niet voor ons is, tegen ons is'. Clooney heeft daarvoor in de neergang van Murrow een prachtige, engagerende metafoor gevonden. Een individu dat ons er weer aan kan herinneren dat we, in Murrows woorden 'een verschil van mening niet met een gebrek aan loyaliteit moeten verwarren'.