Er zijn ergere dingen in Nigeria dan de vogelgriep

In het noorden van Nigeria vertrouwt men de regering voor geen cent. Dat draagt niet echt bij aan effectieve bestrijding van de vogelgriep. Bovendien: de corruptie hier is veel erger.

De voorzitter van de pluimveehoudervereniging in het streng islamitische noorden van Nigeria is een jongeman met kekke gymschoenen en twee mobieltjes. Als een van zijn telefoons deze morgen voor de zoveelste keer begint te piepen, staat hij de beller rap te woord. 'Nee, u gaat niet dood als u uw kippenren binnenstapt', legt hij een veronruste vrouw uit. 'Zorg er alleen voor dat anderen niet op uw erf komen. Neem een strikte hygiëne in acht'.

Alhaji Aruna Awala speelt zijn rol van vraagbaak met verve. Twee weken geleden maakte de overheid bekend aan dat het H5N1-virus in Kano was aangetroffen. De aankondiging kwam ruim een week nadat de vereniging van pluimveehouders een persconferentie had belegd om alarm te slaan over een nieuwe en fatale kippenziekte. Het virus werd daarop onderzocht door een plaatselijke universiteit, die een eerste diagnose stelde. Maar voordat de overheid in actie kwam, had de vogelgriep ruim de tijd zich te verspreiden. Inmiddels zijn meer dan 35 pluimveehouderijen besmet. Zo'n 200.000 kippen hebben het loodje gelegd, 10 procent van de kippenpopulatie in Kano.

Dat is nou typisch Nigeria, zeggen de meeste mensen hier. Veel Nigerianen hebben geen enkel vertrouwen in elkaar, laat staan in de regering. Die beschouwen ze als hebzuchtig, hopeloos corrupt en totaal ongeïnteresseerd. Geen discussie over Nigeria of de buitenstaander wordt erop gewezen dat het volkrijkste land van Afrika lange tijd bovenaan de ranglijst van corrupte landen ter wereld stond. Argwaan en wilde geruchten zijn in deze streek dan ook de belangrijkste bijverschijnselen van vogelgriep. 'Veel mensen denken dat het doorgestoken kaart is omdat de regering alleen maar iets doet als het in haar eigen belang is', zegt Faisal Lawal, uitbater van een business centre waar boven de deur 'Life is War' staat geschreven. 'Vraag het honderd mensen en 80 procent zal je vertellen dat ze helemaal niet geloven dat er zoiets als vogelgriep bestaat. Ik dacht ook meteen: 'haha, wat een rubbish'.'

Het verklaart de reactie toen de gevaarlijke variant van vogelgriep voor het eerst werd ontdekt, op een kippenfarm van de minister van Sport. Een bloeiend bedrijf werd van de ene op de andere dag weggevaagd. Medelijden? Welnee. 'Het was toch allemaal gestolen geld', zegt een breed lachende taxichauffeur. En het verklaart waarom veel pluimveehouders ondanks een oproep van de lokale overheid besloten hun boerderijen niet aan te geven. Ze krijgen twee dollar compensatie voor iedere kip die geruimd moest worden, belooft de minister van Landbouw, Jaja. De regering geld uitdelen? Sommige pluimveehouders in Kano verkochten onmiddellijk hun kippen voor de laagst mogelijke prijs, zodat ze in ieder geval nog iets kregen. Mogelijk heeft het virus zich daardoor sneller verspreid, zegt Aruna Awala, die de pluimveesector op korte termijn een sombere toekomst voorspelt. 'Er zijn boeren die ziekteverschijnselen niet melden omdat ze de regering niet vertrouwen. De compensatie is ook veel te laag. Als ze ze naar de markt brengen, weten ze zeker dat ze betaald worden en krijgen ze een betere prijs.'

Intussen draait de geruchtenmachine op volle toeren. Sommige mensen zijn doodsbang en houden hun kinderen van school. Anderen halen gniffelend hun schouders op. In de stad zegt een veterinair deskundige die zojuist honderden kippen heeft afgemaakt, dat hij niet werkelijk gelooft dat het om vogelgriep gaat. 'Volgens mij is het een nieuwe variant van Newcastle, een ziekte waar we al vaker mee te maken hebben gehad. Maar u begrijpt dat ik dat niet openlijk kan zeggen'.

Inderdaad, de informatiecampagne is ontoereikend en te laat op gang gekomen, zucht een woordvoerder van het Amerikaanse Center for Disease Control (CDC), dat zich beraadt over de te voeren actie in het achtergestelde noorden. De staatstelevisie is niet populair en kranten lezen de meeste mensen al helemaal niet. Er is dringend behoefte aan radioprogramma's in het Hausa, de lokale taal. Maar ook hij weet hoe moeilijk het is mensen ervan te doordringen dat het menens is. Drie jaar geleden moest de VN-Wereldgezondheidsorganisatie in deze streek een vaccinatiecampagne tegen polio stopzetten. Het gerucht ging dat de prik iedereen onvruchtbaar zou maken.

Voorzitter Aruna Awala stopt zijn mobieltjes in zijn spijkerbroek en loopt naar zijn auto. Zometeen moet hij aanzitten bij een inbelprogramma over de vogelgriep van de lokale radio. Maar zelfs hij ligt niet wakker van het virus. 'Weet u, griep, daar moeten wij Afrikanen om lachen. Wij zijn gewend aan ziektes.We leven met malaria, met tyfus, met tuberculose. Hoeveel mensen zijn wereldwijd aan vogelgriep overleden? Als het er 200 zijn, is het veel. Laat ik eerlijk zijn: corruptie is een veel ergere ziekte dan vogelgriep. Corruptie heeft ons land verpest. En wat hebben jullie daar tegen gedaan? Helemaal niets.'