Tornado's speuren naar kadavers

Op het Duitse eiland Rügen wordt met militaire inzet tegen verspreiding van vogelgriep gestreden. Boer Kliewe verkeert niet langer in onzekerheid. Zijn pluimvee is al geruimd.

Brandweerlieden in witte, beschermende kleding bergen uit het riet het kadaver van een dode zwaan op het eiland Rügen.Foto Reuters Firefighters in protective suits retrieve a dead swan from the water near Lietzow on the Baltic island of Ruegen February 20, 2006. German Chancellor Angela Merkel said she was alarmed by the rapid spread of bird flu on Ruegen after paying a lightning visit on Sunday to the Baltic Sea Island that lies in her home district. REUTERS/Christian Charisius REUTERS

Holger Kliewe (42) is pluimveehouder. De grootste pluimveehouder op Rügen. Sinds zondag heeft hij geen dieren meer.

Kliewe praat non-stop. Over het eerste telefoontje, vorige week woensdag, om 5.30 uur. Slecht nieuws. Twee dode zwanen, luttele kilometers van zijn bedrijf: vogelgriep. Over het bezoek, zaterdagavond, van de veearts. Over het preventieve slachten van 2.000 gezonde ganzen, eenden en kippen, eergisteren. Over de containers op zijn erf en een snelle dood dankzij CO2-gas.

Op het Oostzee-eiland Rügen en in de Noord-Duitse kustregio Voorpommeren is de noodtoestand van kracht. Er zijn ruim 100 kadavers van vogels gevonden die besmet waren met het gevaarlijke H5N1-virus. Waar het virus vandaan komt, is niet duidelijk. Rügen is een pleisterplaats voor trekvogels. Zwanen, ganzen, kraanvogels. Maar de trek uit Afrika komt net op gang. Mogelijk is het virus al sinds de herfst op het eiland en werd het pas vorige week ontdekt. Roofvogels, die van de kadavers vraten, hebben het virus vervolgens naar het vasteland gebracht. Het is, zeggen virologen, slechts een kwestie van tijd voordat ook elders besmette dieren zullen opduiken.

Het Duitse leger heeft 270 soldaten, gespecialiseerd in atomaire, bacteriologische en chemische oorlogsvoering, naar het eiland gestuurd. Ze assisteren bij het inzamelen van kadavers langs de kustlijn en bij het desinfecteren van voertuigen. Auto's die het eiland oprijden en verlaten worden ontsmet. Door soldaten met gasmaskers. In Turkije werd het virus verspreid door autobanden met vogelpoep. Op de Rügendamm, de enige verbinding met het vaste land, ontstaan daarom kilometerslange files. Gisteren bedroeg de wachttijd voor het eiland ruim twee uur.

Rügen in de winter. Kale bomen in de mist. Schilderachtige lanen. Velden in winterse rust. Zwanen voor de kust. Een idylle in fraaie grijstinten, die slechts her en der wordt verstoord. Door hulpdiensten met zwaailicht. Door rood-wit politie-lint. Door rubberboten die langzaam langs de oevers van de Bodden, de ondiepe baaien, glijden. Aan boord zijn mannen in de weer in witte overalls met kappen over hun hoofd.

Het pluimveebedrijf van Kliewe ligt aan de westrand van het eiland, pal aan het water. Ver weg van de toeristische kuststreek in het oosten. Het bedrijf dateert uit 1840 en is al vier generaties in de familie. Holgers vader overleed toen hij 17 jaar was. 'Sindsdien ben ik de man in huis. Mijn hele leven draaide om pluimvee.'

Nu zijn de stallen leeg. In september opende Kliewe een winkel en een restaurant. Op de schappen liggen verse eieren van de beesten die net zijn afgevoerd. 'Waarom? De beesten waren gezond.' Op de menukaart staat gans en eend. Uit de diepvries. 'Ik heb een grote voorraad. Sinds de eerste verhalen over zieke vogels elders in de wereld lag de omzet al laag.'

Kliewe maakt zich zorgen. Hij heeft geld geleend om de nieuwbouw te financieren. Wat zullen de banken doen? Normaal gesproken heeft hij tussen maart en december 15 man in dienst. Dit jaar ook? Hij is verzekerd tegen een ramp als deze, maar hij krijgt slechts een deel van zijn verlies vergoed. Wanneer er weer beesten in de stallen zullen wonen, is onduidelijk. De situatie is 'belazerd.'

Toch is de ruiming ook een opluchting. 'Ik vroeg me elke nacht af wanneer het virus hier gevonden zou worden. Tussen mijn ganzen en de wilde ganzen staat maar een klein hek. Het is beter dat de dieren uit voorzorg geslacht zijn dan na de vondst van het virus.'

Bij een kop koffie vertelt de boer over de geschiedenis van het bedrijf. Zijn geschiedenis. Over zijn vader, die in 1960 werd gearresteerd omdat hij de zeggenschap over de vijftig hectare land niet aan het socialistische collectief wilde overlaten. In de DDR mochten kleine boeren hun bezittingen weliswaar behouden, maar iemand anders bepaalde wat 'mocht worden verbouwd. Hij vertelt ook over die andere crisis. Over het sterfbed van zijn moeder, aan kanker overleden. Omdat Kliewe nog studeerde en niet meteen de leiding op zich kon nemen, werd het bedrijf toen ook al eens geruimd. 'Toen waren de stallen ook leeg.'

De vogelgriep heeft het eiland in de greep. Sinds gistermiddag speuren Tornado-gevechtsvliegtuigen met gevoelige camera's naar concentraties kadavers. Gisteravond arriveerden soldaten om de kustgebieden uit te kammen. De eerste duizend ganzen, voorhoede van de trek, zijn al gesignaleerd. In de komende weken worden 100.000 vogels verwacht. Dan moeten de kadavers weg zijn.

De lokale bestuurders hebben vorige week direct alarm geslagen. Toch zijn ze voor gebrekkig crisismanagement gekapitteld. De dode dieren werden niet snel genoeg weggehaald, de oevers te laat tot verboden terrein verklaard.

'Wraak van de vogels'

Er was weinig personeel en het eiland is groot. De kustlijn meet 600 kilometer. Bovendien zijn dode vogels op Rügen heel gewoon. Zeker na een strenge winter. 'Die worden wel door de vos gehaald', pleegt men op het eiland schouderophalend te zeggen.

Zondag maakte kanselier Merkel haar opwachting. Rügen is haar kiesdistrict. Merkel maande tot spoed. Toen was het met de laconieke houding snel gedaan. 'We hebben de zaak nog niet onder controle', zei de regionale minister van landbouw gisteren. Nu klagen de bewoners over te veel dadendrang.

Op het erf van Geflügelhof Kliewe staan ook vakantiewoningen. Eveneens gloednieuw. Vakantie op een pluimveebedrijf? Op Rügen? Of mensen daar nog voor te vinden zijn? Kliewe weet het niet. Dode zwanen in de biezen en een ontvangstcomité met gasmaskers. Geen reclame. 'Voor het imago van het eiland is het niet goed.' Een boulevardkrant noemde Rügen 'Todesinsel'. Kliewe verhuurt zijn woningen, met blik op zee, nu aan journalisten.

Gisteravond kwamen vrienden langs. Ernst Heinemann, burgemeester van het naburige Kap Arcona, moet het eiland deze week op een beurs in Berlijn aan de man brengen. Als teken van solidariteit komt hij bij Kliewe brochures halen. Ook buurman Lange schuift aan. Hij heeft geen pluimvee, wel varkens. 'Nu zijn het de kippen, straks de varkens', zegt hij.

Volgens hem wordt de prijs betaald voor dieronvriendelijke intensieve veehouderij in een wereld die leeft van internationale handel. Lange: 'Het is de wraak van de vogels.'