Zimbabwe drukt geld bij om IMF terug te betalen

Waarom doet Zimbabwe er alles aan om lid te blijven van het Internationaal Monetair Fonds? 'We krijgen er niets voor terug', zegt de oppositie. Winkels zijn leeg, benzinepompen komen droog te staan.

Morgen wordt hij 82. Daarom kreeg de president van Zimbabwe, Robert Mugabe, gisteravond 90 minuten op de staatstelevisie om zijn gal te spuwen over alles in de wereld dat hem niet aanstaat. Over het Internationaal Monetair Fonds (IMF), de mondiale geldschieter voor arme landen, kon hij kort zijn. 'Het IMF is een politiek monster.' En: 'Het IMF heeft nog nooit in het belang van Zimbabwe gewerkt.' En over het IMF en de oud-kolonisator: 'Een instrument van Groot-Brittannië.'

Toch was het de regering van Robert Mugabe die de afgelopen week nog eens 9 miljoen dollar in de kas stortte van datzelfde IMF. Daarmee voorkwam de Zimbabweaanse regering op het nippertje het IMF te worden uitgezet wegens achterstallige schulden. Sterker, er zijn maar weinig leden die het afgelopen jaar zoveel geld terugstortten in de kas van het IMF als Zimbabwe. Meer dan 200 miljoen dollar in 11 maanden tijd. Maar waarom eigenlijk?

Die vraag houdt veel Zimbabweanen bezig, en niet alleen na het zien van het interview met Mugabe gisteravond. Het land heeft de afgelopen maanden krom gelegen om de laatste Amerikaanse dollars die nog in Zimbabwe in omloop zijn, in Washington te krijgen. De winkels zijn leeg. De benzinestations staan droog.

Exporteurs van tabak, groenten of goud kregen de afgelopen maanden bezoek van de ambtenaren van de centrale bank om hun buitenlandse valuta's in te leveren. Zo bereikte de inflatie in Zimbabwe deze maand een nieuw wereldrecord: 613,2 procent. De verwachting is dat de geldontwaarding binnenkort zal oplopen tot 800 procent.

De centrale bank beloofde vorige week 21 biljoen Zimbabweaanse dollars (bijna 180 miljoen euro) bij te drukken om het IMF te kunnen terugbetalen. 'De Heer heeft ons hersens gegeven en die hersens moet je gebruiken', legde president Mugabe die beslissing gisteravond uit. 'Dus ik zal vandaag geld gaan drukken zodat het volk kan overleven.'

Zimbabwe heeft met hyperinflatie leren leven de afgelopen zeven jaar. In 1999 draaiden IMF, Wereldbank en talloze buitenlandse banken de geldkraan dicht voor Zimbabwe toen duizenden blanke boeren met geweld van hun land werden verdreven. Zonder compensatie. Ook afgelopen maand werden nog boeren van hun land gejaagd.

Daarom verwacht niemand in Zimbabwe dat het IMF binnenkort met nieuwe leningen over de brug zal komen, zelfs nu achterstallige leningen zijn terugbetaald. 'We schenden alle mensenrechten', zegt econoom John Robertson. 'De regering heeft maling aan eigendomsrechten. En dus zijn nieuwe leningen ondenkbaar.'

Ook de gouverneur van de centrale bank lijkt dat te beseffen. 'We moeten waken voor een jubelstemming', zei Gideon Gono net nadat het IMF had bevestigd niet langer reden te zien om Zimbabwe te royeren. 'We hebben nog duizenden mijlen af te leggen.' Ook Gono weet dat de kans dat president Mugabe zijn landhervormingsprogramma terugdraait nihil is. Land is een erekwestie voor Mugabe, die in 1980 de macht overnam van het blanke regime van Ian Smith.

'Het terugbetalen van de leningen aan het IMF is complete geldverspilling', zegt Eddie Cross, de econoom bij oppositiepartij MDC. 'We krijgen er niets voor terug. Waarom is dat lidmaatschap ons zoveel waard? Als Mugabe af zou treden, hebben we binnen een dag weer leningen van IMF en Wereldbank.' Cross vermoedt dat de Zimbabweaanse regering een prestigestrijd voert met buurland Zuid-Afrika.

De Zuid-Afrikaanse regering beloofde Zimbabwe vorig jaar financieel uit de brand te helpen, op een aantal voorwaarden. De Zimbabweaanse regering zou moeten gaan onderhandelen met de oppositie en zou mensenrechten moeten respecteren. Zulke hulp had Zimbabwe niet nodig, was het antwoord uit Harare. 'Nu laat Mugabe zien dat hij maling heeft aan Zuid-Afrika', zegt Cross. 'Het gaat om trots. Het gaat om prestige. Het gaat om arrogantie.'

Het Internationaal Monetair Fonds royeert zijn leden bovendien niet zo snel. De laatste keer dat het gebeurde was in 1954, met het land dat toen nog Tsjecho-Slowakije heette. Landen als Somalië, Jemen en Congo-Kinshasa staan meer in het rood bij het IMF dan Zimbabwe. Toch worden ook die leden niet uit de club gezet.

De schrijver van het boek Zimbabwe's Plunge, Patrick Bond, vindt dat Zimbabwe het IMF sowieso niets is verschuldigd. Hij wijst in zijn boek op het desastreuze hervormingsprogramma ESAP dat de Zimbabweaanse regering in de jaren negentig op last van IMF en Wereldbank uitvoerde. Met de belofte van IMF-leningen liberaliseerde de regering de textielmarkt en hief prijscontroles op. Maar de Zimbabweaanse textielmarkt bleek niet tegen buitenlandse concurrentie bestand en stortte in. Salarissen daalden in een jaar tijd met meer dan 65 procent. En op 'zwarte vrijdag', 14 november 1997, verloor de Zimbabweaanse dollar in een paar uur tijd 74 procent van zijn waarde.

Volgens Bond stonden de opgelegde hervormingen aan het begin van de politieke en economische crisis van Zimbabwe. Toen Mugabe door de financiële crisis van 1997 niet meer in staat was pensioenen uit te betalen aan de oorlogsveteranen uit de bevrijdingsstrijd, waren de blanke boeren de enige uitweg die hij had. 'Mugabe praat links, maar loopt rechts', vat Bond de problemen van Zimbabwe samen. 'Hij gunt het IMF de macht die hij verfoeit. Wie zich schaap maakt, wordt door de wolf gevreten.'