Zie lokale partijen eindelijk eens voor vol aan

In grote én kleine steden zijn lokale partijen van groot belang. Daarom is het te betreuren dat 'Den Haag' ze nog steeds niet voor vol aanziet en ze derhalve geen recht hebben op campagnesubsidie, betoogt Manuel Kneepkens.

Peilingen duiden erop dat de golf van 'leefbare' partijen die Nederland in 2002 overspoelde, bij de komende raadsverkiezing zal plaatsmaken voor een nieuwe golf, die van de allochtonen en jongerenpartijen. Is de rancune van de middelbare witte man uitgewoed? En: wordt het lokaal bestuur bedreigd door versplintering? Al deze vragen betreffen het verschijnsel 'lokale partijen'.

In Brabant en Limburg zijn die er al sinds mensenheugenis. Dit had te maken met de overmachtige positie van de toenmalige KVP in die provincies. In feite was daardoor in menige gemeenteraad sprake van een één partijstelsel, met alle gevolgen van dien. Achterkamertjespolitiek. Nepotisme. Gebrek aan slagvaardigheid, etc.

Een democratie kan niet functioneren zonder oppositie. Dus sloeg bijvoorbeeld op een goede dag de plaatselijke kastelein met de vuist op tafel. Partijen als Gemeentebelangen blijken hun oorsprong niet zelden te vinden in de kroeg.

Het verschijnsel 'lokale partij' verspreidde zich vervolgens ook boven de rivieren, maar bleef daar veelal beperkt tot dorpen en kleine steden. Het kenmerkte zich door pragmatisme. Doen de lantaarns het? Weg met de hondenpoep. Meer blauw op straat!

En vooral ook werd de strijd aangebonden met de bureaucratie. De lokale partij vertolkt vaak een ombudsfunctie. Overigens schuwen lokale partijen bestuursverantwoordelijkheid niet. Zij leveren vaak bekwame wethouders in coalitiecolleges met de 'landelijke' partijen.

Toch pleegt 'Den Haag' ze nog steeds niet voor vol aan te zien. Zo zijn ze, in tegenstelling tot de landelijke partijen, uitgesloten van campagnesubsidie, terwijl het verschijnsel 'lokale partij' ook de grote steden heeft bereikt. Eerst door de opkomst van de stadspartijen, op de voet gevolgd door de Leefbaren.

Hun gemeenschappelijke noemer is tweeërlei onvrede: een specifieke en een algemene.

Die specifieke onvrede kan betreffen: een verkeerssituatie (Leefbaar Hilversum), een herstructurering, i.c. die van Hoog Catharijne (Leefbaar Utrecht) , opdeling van de stad in elf nieuwe gemeenten in het kader van een te stichten Stadsprovincie (Stadspartij Rotterdam).

Maar dat is niet genoeg. In een dorp of kleine stad kent iedereen elkaar. In de grote stad ligt dat anders. De nieuwe partij dient ook liefst een aansprekende lijsttrekker te hebben zoals een bekende zanger of dj (Westbroek, Hazes ) althans iemand bekend van de tv (Fortuyn). Of die per definitie politiek deskundig zijn en/of voldoende uithoudingsvermogen hebben voor het vergaderwerk, blijkt telkens weer de vraag.

Zo meldde de voorman van Leefbaar Rotterdam in 2002, Pim Fortuyn, dat wat hem betreft het raadswerk met een halve dag volstaan kon. De rest van de week was meneer in Den Haag.

Ten slotte is er het gevoel van algemene onvrede dat Nederland kenmerkt, en met name de grote steden. Kunnen wij in een geglobaliseerde economie nog wel mee? Hoe moet het met de migrantenstroom? Wordt onze samenleving geïslamiseerd? Hoe moet het met de vergrijzing? De privatiseringen? De toenemende regelgeving uit Den Haag en Brussel?

'Think global, act locally' was de slogan van de milieuconferentie van Rio de Janeiro in 1992. En inderdaad , de lokale samenleving is allang 'glokaal', zeker in de grote steden.

De gebeurtenissen van '9/11', de moorden op Fortuyn en Van Gogh, de bizarre cartoonoorlog, dat alles raakt ons diep. In een stad als Rotterdam kan men met anti-islamisme gemakkelijk acht zetels halen. Daar hoeft men geen affiche voor op te hangen.

De wij/zij-kloof is immers in Rotterdam vakkundig uitgediept. Geen wonder dat allochtonen het verschijnsel 'lokale partij' gaan omarmen. Het stichten van een succesvolle landelijke partij is vrijwel onbetaalbaar. Die weg is er voor 'tweederangsburgers' niet. Met een lokale partij kan men relatief goedkoop aan de gang. Bovendien kan het de opmaat zijn tot het stichten van een landelijke partij.

En dan de jongeren. Als men bedenkt dat in bijvoorbeeld Rotterdam maar 31 procent van de jongeren zegt te gaan stemmen, kan het stichten van een jongerenpartij het opkomstcijfer , en daarmee de legitimatie van de parlementaire democratie, ten goede komen.

nieuwscollegeDe gemeenteraadsverkiezingenzijn het thema van het NRC Handelsblad nieuwscollege 'Leefbaar en verder. Trends voor de gemeenteraadsverkiezingen' met onder anderen Manuel Kneepkens en de Leidse politicoloog prof.dr. J. van den Berg. Adres: Lange Houtstraat 5, Den Haag. Morgen, 17.00 uur. Toegang gratis.

Manuel Kneepkens is fractievoorzitter van de Stadspartij Rotterdam.