'Met zwijgen houden we ons trauma in stand'

De Bosnische film Grbavica van Jasmila Zbanic won zaterdag in Berlijn de Gouden Beer voor Beste Film. Zbanic: : 'Vrouwen die verkracht zijn gaan niet in grote groepen de straat op om voor hun rechten op te komen.'

Jasmila Zbanic bij de prijsuitreiking, zaterdag in Berlijn Foto Reuters Bosnian director Jasmila Zbanic poses with her Golden Berlin Bear award after the awarding ceremony at the 56th Berlinale International Film Festival in Berlin on Saturday, Feb. 18, 2006. Zbanic won the award for the Best Film 'Gbravica'. (AP Photo/Arnd Wiegmann, Pool) Jasmila Zbanic met Gouden Beer Associated Press

Met Grbavica heeft de Bosnische regisseuse Jasmila Zbanic (1974) een film gemaakt over een van de verborgen geschiedenissen van haar land: de 50.000 kinderen die geboren zijn nadat hun moeders door Servische soldaten werden verkracht tijdens de burgeroorlog in het voormalige Joegoslavië. Het idee voor de film kreeg zij toen ze 17 jaar oud was en de oorlog nog in volle gang, vertelde ze eerder tijdens het Filmfestival Berlijn op een persconferentie. 'Ik herinner me dat er eind 1992, begin 1993, toen Sarajevo nog belegerd was, bussen uit Oost-Bosnië de stad binnen kwamen rijden vol vrouwen die door Servische soldaten waren verkracht. Er waren ook vrouwen bij uit Grbavica, een wijk vlakbij waar ik toen woonde, die door het Servisch-Montenegrijnse leger in een soort kamp was veranderd. Etymologisch betekent Grbavica 'vrouw met een bochel'. Ook vond ik die combinatie van letters, waar buitenlanders hun tong over zullen breken, goed passen bij hoe mijn hoofdpersoon Esma zich voelt. Die vrouwen vertelden de verschrikkelijkste verhalen, waardoor ik de indruk kreeg dat een luchtaanval makkelijker te verwerken was dan een verkrachting, want die vernietigt een vrouw als individu.'

Aanvankelijk wilde Zbanic een documentaire maken, maar daar deinste ze voor terug: 'Dan had ik de vrouwen naar hun ervaringen moeten vragen, en ik wilde ze er eigenlijk niet opnieuw aan onderwerpen.' Het duurde nog tot 2000 voordat ze de vorm voor haar film gevonden had. 'In dat jaar werd ik zelf moeder. Zo ontstond het idee om een film te maken over een moeder en een kind dat uit een verkrachting, uit haat, is geboren.'

Met Grbavica hoopt Jasmila Zbanic een stem te geven aan 'iets wat in Bosnië bestaat, maar waar men het niet over heeft. We moeten er mee in het reine moeten zien te komen om verder te kunnen gaan.

'Vrouwen die verkracht zijn gaan niet in grote groepen de straat op om voor hun rechten op te komen. Het feit dat de meeste oorlogsmisdadigers in mijn land nog steeds vrij rondlopen, draagt daar ook niet aan bij: zo wordt het trauma van de oorlog in stand gehouden, en leeft het elke dag voort.'