Hamas en Israël

De verkiezingswinst van de radicale Palestijnse moslimbeweging Hamas heeft het conflict in het Midden-Oosten tot een nog groter imbroglio gemaakt dan het de laatste jaren al was. Tal van dramatische ontwikkelingen grijpen ineen: de uitschakeling van Israëls premier Sharon, de naderende verkiezingen in dit land, de zege van Hamas die niet alleen lokale maar ook regionale effecten heeft, en de politieke en financiële gevolgen hiervan.

Van een dialoog tussen Israëliërs en Palestijnen is geen sprake meer, laat staan van een 'vredesproces'. Afgelopen zaterdag werd de overwinning van de radicalen weliswaar verzilverd met de beëdiging van het nieuwe, door Hamas gedomineerde Palestijnse parlement, maar dit werd overschaduwd door nijpend geldgebrek bij de Palestijnen. Ze dreigen financieel te worden uitgerookt door Israël en de Verenigde Staten, die zeggen geen zaken te doen met een organisatie die de vernietiging van de joodse staat nastreeft. Tel Aviv liet weten de miljoenen aan douaneheffingen die het voor de Palestijnen int, niet over te dragen. En Washington zou zijn Palestijnse begrotingssteun willen staken. Alternatieve financiering door Arabische staten levert niets op behalve de gebruikelijke toezeggingen die nimmer worden waargemaakt.

Een aantal scenario's kan nu in werking treden, waaronder uitgesproken ongunstige. Een internationaal-politiek en financieel isolement van de Palestijnen zal Hamas op korte termijn in praktische problemen brengen. Met de honderden miljoenen aan buitenlandse hulp moet zo'n beetje alles wat er aan Palestijnse staatsstructuur is - leger, politie, onderwijs, zorg - worden betaald. Valt dat geld weg, dan wordt het moeilijk regeren voor de nieuwe premier van de Palestijnse Autoriteit, de Hamas-leider Ismaël Haniyah.

Op langere termijn echter speelt de strategie van een Palestijns isolement extremisten in de kaart. Het lijkt beter, ook voor Amerika en Europa, om te zoeken naar een pragmatische aanpak. Dat wil zeggen: accepteren dat Hamas op democratische wijze aan de macht is gekomen en dus gesprekspartner hoort te zijn. En tegelijk duidelijk maken dat op het ticket waarmee de radicalen binnenkwamen - terreur en vernietiging van Israël - noch te overleggen noch te regeren valt. Het zal een diplomatiek hoogstandje worden, maar onmogelijk is het niet. Veel hangt af van de opstelling van de Europese Unie. Voortzetting van het feitelijke bestand tussen Israël en Hamas zou uitgangspunt kunnen zijn voor een gesprek over de voorwaarden voor Europese steun aan de Palestijnen. De belangrijkste condities zijn: geen geweld, omvorming van Hamas tot een politieke organisatie en - ongetwijfeld pas op termijn - erkenning van Israël.

Het zal een langdurig en taai proces worden. De stand van zaken nu is dat het Midden-Oostenconflict terug is in een fase van ruim voor de Oslo-vredesakkoorden van begin jaren negentig. Aan vijftien tot twintig jaar afwisselend gewapende vrede en dito strijd onder leiding van de vertrouwde hoofdrolspelers is een eind gekomen. Het conflict is hetzelfde gebleven, maar de cast en omstandigheden zijn veranderd. Een nieuwe generatie politici moet ontdekken dat escalatie geen enkel belang dient. Rust, pragmatisme en het naleven van bestaande akkoorden zijn de voorwaarden voor succes. Maar in zo'n heksenketel is dat gemakkelijker opgeschreven dan nageleefd.