Een stunt van Zalm of een rekenfout?

Burgers moeten de ozb- belasting niet betalen, als ze van mening zijn dat hun gemeente de tarieven te veel heeft verhoogd, vond minister Zalm. Gemeenten zijn woedend en de ozb-rel is geboren.

Dit is géén campagneverhaal. Met die bezwering probeerde VVD-campagneleider Mark Rutte vanmorgen een complete ontsporing van de rel over het niet betalen van de onroerendezaakbelasting (ozb) te voorkomen.

Maar net als bij het schilderij van de pijp die geen pijp is van de Belgische schilder René Magritte is het wel een campagneverhaal. De aanval op de gemeenten die de ozb te veel verhoogd hebben is, ondanks de ontkenning van Rutte, wel degelijk besproken in het campagneteam van de VVD. Over twee weken zijn er gemeenteraadsverkiezingen.

Minister Gerrit Zalm (Financiën, VVD) riep gistermiddag in het televisieprogramma Buitenhof burgers op hun ozb-aanslag niet te betalen als gemeenten deze heffing meer hebben verhoogd dan wettelijk is toegestaan. Bij deze oproep tot burgerlijke ongehoorzaamheid leverde Zalm een lijst van 62 gemeenten waar volgens zijn collega Johan Remkes (Binnenlandse Zaken, VVD) sprake is bovenmatige verhoging. Burgemeesters en wethouders van deze gemeenten kregen de schrik van hun leven. Zij wisten van niks, want de brief van BZK waarin ze op een 'mogelijke overschrijding' werden gewezen, werd pas vrijdag op de bus gedaan. Remkes heeft de brief mede namens Zalm gestuurd.

De oppositiepartijen PvdA en GroenLinks riepen direct: campagnestunt! En, erger: een minister dient burgers niet op te roepen ongehoorzaam te zijn, maar moet gemeenten die de wet overtreden, aanpakken. 'Hij probeert een wit voetje te halen bij de kiezer, terwijl hij moet optreden', zegt Ferd Crone, Kamerlid van de PvdA. Crone zette zijn partij aan het werk: vanochtend werden de 62 gemeenten gebeld door sociaal-democraten met de vraag hoe het zit met de verhoging van de lokale belastingen.

Ook Kamerlid Marleen de Pater (CDA) is vanmorgen direct gaan bellen met gemeenten om te horen hoe de exorbitante stijgingen die Zalm in Buitenhof noemde, te verklaren zijn. 'Ik heb inmiddels begrepen dat Zalm het niet zo letterlijk bedoelde, maar als gemeenten zich niet aan de wet houden, moet er ingegrepen worden', zegt De Pater. Haar politieke baas Verhagen was directer: 'Zalm is in het enthousiasme van het campagne voeren zijn doel voorbijgeschoten.'

Het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (COELO) van de Universiteit Groningen verricht op grond van gegevens aangeleverd door de gemeenten onderzoek naar de lokale lasten. Op basis van dit onderzoek heeft het ministerie van BZK vastgesteld dat er sprake is van 'een mogelijke overschrijding', zoals Remkes in zijn brief schrijft. Hij houdt wel een slag om de arm: 'Indien mijn informatie inderdaad correct is', schrijft Remkes, wijst hij de gemeenten er op dat hun tarieven 'niet rechtsgeldig' zijn. Volgens een onderzoeker van het COELO klopt de interpretatie van BZK niet. 'Het ministerie is zonder overleg met ons aan het rekenen geslagen.'

Niettemin trok Zalm, voorzien van de munitie van BZK, in Buitenhof van leer. 'De minister heeft het stevig aangezet', zegt een woordvoerder desgevraagd. Zalm heeft duidelijk willen maken dat gemeenten zich, volgens hun eigen informatie, niet aan de wet houden. De informatie van BZK is niet op het ministerie van Financiën nagerekend.

Wethouders van gemeenten die door Zalm als voorbeeld werden aangehaald - Castricum, Wormerland en Zoetermeer - ontkennen dat ze met hun tarieven de wet overschrijden. In Castricum is er een 'rekenfout' gemaakt, door een grote belastingkorting die de gemeente in 2005 verleende, te betrekken bij de berekening van het ozb-tarief van dat jaar. Zo lijkt het verschil met 2006 veel hoger dan het is. In Wormerland steeg het tarief wel meer dan toegestaan, maar met de vereiste toestemming van de provincie.

Waarom komen die beschuldigingen van Zalm dan vandaan? 'Het is een buitengewoon kwalijke verkiezingstruc', zegt wethouder Haan (PvdA) van Zoetermeer. Hij gaat 'vol in de aanval' en zal Zalm 'verantwoordelijk en aansprakelijk houden' voor alle kosten die de gemeente moet maken om het imago van wetsovertreder te bestrijden. De Castricumse wethouder Van Gosliga (CDA) vraagt zich af sinds wanneer minister Zalm zich rechter waant: 'Niet een minister, maar de rechter bepaalt of iets tegen de wet is'. Als Zalm denkt dat gemeenten de wet overtreden, moet hij maar naar de rechter stappen.

De minister van Financiën weet als de grootste belastinginner van Nederland dat bezwaar tegen een aanslag de betalingsverplichting niet opschort, zegt wethouder Roos (GroenLinks) van Wormerland. Het heeft hem 'zacht gezegd' overvallen dat Zalm burgers oproept om ozb niet te betalen. 'Dat zouden mensen eens met hun inkomstenbelasting moeten doen.' Roos kondigt aan een brief naar Zalm te sturen: 'Ik ga een rectificatie eisen.' De ministeries houden vol dat ze de juiste gegevens gebruikt hebben. Een BZK-woordvoerder 'We maken niet voor niets ruzie met de gemeenten.'

Bijdragen: Roel Janssen, Egbert Kalse en Derk Stokmans