AZ komt in mentaal opzicht te kort voor de top

De eerste thuisnederlaag van het seizoen zou voor AZ wel eens een vervelende periode kunnen inluiden. De kansen op het kampioenschap zijn met een achterstand van acht punten op koploper PSV verkeken, zo erkende trainer Louis van Gaal. Donderdag wacht een vrijwel onmogelijke opgave voor de UEFA Cup tegen Real Betis, dat de eerste ontmoeting met 2-0 won. In het nationale bekertoernooi doet de ploeg ook nog mee, maar om de finale te bereiken moet PSV in eigen huis worden verslagen. Wat dan rest is de nacompetitie met als inzet een plek in de voorronde van de Champions League.

Trainer Louis van Gaal was gisteren niet onaangenaam verrast. In zijn perceptie beschikt hij niet over een selectie die prijzen kan winnen. Dat beweert de oud-bondscoach al het hele seizoen. Het is de leukste spelersgroep waarmee hij ooit heeft gewerkt, maar de tactische volwassenheid valt hem tegen. En gisteren legde Van Gaal uit dat de erfenis van zijn voorganger Co Adriaanse ook mentaal te kort komt voor de absolute top. Het verklaart onder meer waarom AZ er niet staat als het nodig is. Dat was dit seizoen zichtbaar in de uitwedstrijden bij PSV, Feyenoord en Real Betis.

Na de domper in Spanje volgde gisteren een dramatische eerste helft tegen FC Utrecht waarin nog aangeslagen verdedigers de tegenstander een 0-3 voorsprong lieten opbouwen. 'Wij zijn mentaal niet hard genoeg om elke week een goed resultaat veilig te stellen', zei Van Gaal. 'Als je dat wel bent, maak je geen foute keuzes in het veld. Dan kies je altijd voor de beste oplossingen. Het is jammer dat we de marge van vijf punten op PSV, dat volgend weekeinde bij ons op bezoek komt, niet een week langer hebben vastgehouden. Nu zijn onze titelkansen verkeken. PSV gaat geen drie keer meer verliezen en wij zullen niet alles winnen.'

Het moet Van Gaal zeker zoveel zorgen baren dat de dragende spelers van AZ het laten afweten. En dat is ook geen vrolijk bericht voor bondscoach Marco van Basten. Beschouwde hij AZ vorig seizoen niet als de standaard voor het nieuwe Oranje? Van Bastens vrije verdediger Barry Opdam zit momenteel op de bank wegens vormverlies en Joris Mathijsen bleek gisteren de klap van Sevilla nog niet te hebben verwerkt. De laatste voert bovendien moeizame onderhandelingen met AZ over verlenging van zijn contract en geniet enige belangstelling van Ajax. Tim de Cler speelde tegen FC Utrecht een ongelukkige wedstrijd. Denny Landzaat presteert al weken onder zijn niveau, al probeerde Van Gaal gisteren nog een lans voor de middenvelder te breken. Spelmaker Kenneth Perez - geen Nederlandse maar een Deense international - werd in de rust gewisseld.

Het waren Demy de Zeeuw en Stijn Schaars die de kar trokken. Van Gaal kon verklaren waarom deze onervaren waterdragers zich wél in positieve zin onderscheidden. 'Zij maken een droomseizoen door. De Zeeuw en Schaars waren bij hun vorige clubs (respectievelijk Go Ahead Eagles en Vitesse, red.) niet eens elke week basisspelers. Ze zitten geweldig in hun vel, leven op een roze wolk. Voor die andere spelers is het verwachtingspatroon veel hoger. Daar moet je mee om kunnen gaan.'

Kennelijk heeft Mathijsen daar moeite mee. De international was geprikkeld toen hij moest reageren op kritische vragen. Aan de andere kant had hij het recht om te zeggen: 'Ik laat me geen complex aanpraten. Mij schrijven jullie niet in een dip.' Gezien zijn realiteitszin zal dat ook Van Gaal niet snel overkomen. 'Tot vandaag hadden wij pas vijf keer verloren. Heel weinig voor een club als AZ. Het verwachtingspatroon is hier enorm omhoog gestuwd.'

AZ is gewend snel te scoren, maar kreeg nu heel vroeg zelf een treffer tegen. In de derde minuut kopte Leen van Steensel de ploeg van trainer Foeke Booy al op voorsprong. Van Steensel verving de geschorste Sander Keller en hield AZ-topscorer Shota Arveladze in het resterende deel van de wedstrijd goed in bedwang. Utrecht koos zoveel mogelijk voor de aanval en dat werd in de eerste helft nog beloond door treffers van Adil Ramzi, nota bene gehuurd van AZ, en Robin Nelisse. De spits kreeg eveneens onvoldoende waardering in Alkmaar en vertrok vorig jaar naar de Domstad. In de tweede helft kwam AZ getergd in het veld. Maar de inhaalrace met vier spitsen en invaller Barry van Galen als aanvallende middenvelder bleef beperkt tot twee treffers van Danny Koevermans, een keer geholpen door Van Steensel.

AZ 2 FC Utrecht 3

Ruststand 0-3. 3. Van Steensel 0-1, 27. Ramzi 0-2, 34. Nelisse 0-3 (strafschop), 56. Van Steensel 1-3 (e.d.), 63. Koevermans 2-3. Scheidsrechter: Temmink. Toeschouwers: 8.474. Gele kaart: De Cler, Mathijsen (AZ), De Jong, Shew Atjon (FC Utrecht).

Henk Timmer: Pagina 15