Vulkaanuitbarsting remt opwarming en stijging van oceanen

De opwarming van het oceaanwater en de stijging van de zeespiegel zijn de afgelopen eeuw afgeremd door de uitbarsting van de Krakatau in Indonesië in 1883. Een team van klimatologen onder leiding van P.J. Glecker van Livermore National Laboratory in Californië heeft dat aangetoond door twaalf verschillende klimaatmodellen met elkaar te vergelijken. (Nature, 9 februari).

Een vulkaanuitbarsting gaat gepaard met de uitstoot van gassen en stofdeeltjes waaruit makkelijk hoge sluierbewolking ontstaat die zonnestralen tegenhoudt. Daardoor koelt het oceaanoppervlak af na een grote vulkaanuitbarsting.

Glecker vergeleek twaalf moderne klimaatmodellen waarvan de ene helft wel en de andere helft geen rekening houdt met de gevolgen van vulkaanuitbarstingen. Alleen de modellen die rekening hielden met de gigantische uitbarsting van de Krakatau in 1883 (en kleine uitbarstingen daarna) konden verklaren dat de opwarmingen van de oceanen tussen 1955 en 1998 slechts bescheiden was. Modellen die geen rekening hielden met de uitbarsting berekenden een veel te grote opwarming.

Ook voor de verklaring van trends in de zeespiegelrijzing van de afgelopen eeuwen zou het vulkaan-effect moeten worden meegerekend, concluderen de onderzoekers. Koud water neemt minder volume in beslag dan warm water. Volgens de modellen van Glecker zou, doordat de uitbarsting het oceaanwater aan het oppervlak deed afkoelen, de mondiale zeewaterspiegel circa één centimeter dalen. Het koude oppervlaktewater is daarna langzaam maar zeker naar grotere diepten gezakt, maar volgens Glecker duurde het vele decennia voordat de effecten van de uitbarsting (zeespiegelstijging en opwarming) geheel waren weggeëbd.

In hoeverre vulkaanuitbarstingen het klimaat veranderen is al enige tijd onderwerp van debat. De onderzoekers geloven dat de vergelijkbare klimaateffecten van recente grote uitbarstingen (zoals die van de Filippijnse vulkaan Pinatubo in 1991) verloren zijn gegaan in een tegengestelde trend: de opwarming van de oceaan als gevolg van het door mensen versterkte broeikaseffect. Volgens Glecker heeft dat opwarmende effect de afkoeling van oceaanwater door de vulkaanuitbarsting uitgewist. Michiel van Nieuwstadt