Op jacht naar snel geld achter de dijken

Eerst was het VNU, daarna was het supermarktketen Laurus, deze week was het industrieel conglomeraat Stork. Ongeduldige Britse en Amerikaanse geldbeheerders voeren de druk op Nederlandse bedrijven op. Ze willen geld zien.

Ze hebben 't geld. Ze hebben 't jachtinstinct. En ze hebben 't tij mee.

Amerikaanse en Britse zwerfkapitalisten, die over de wereld struinen op zoek naar snel rendement, bonken op de deur. Nederland heeft hen wat te bieden. Bedrijven hebben de luiken open gegooid. Meer transparantie. Meer macht voor aandeelhouders. Meer Angelsaksische verhoudingen. Topmanagers geven beleggerswensen de voorrang, zie de overname van detailhandelsconcern Vendex KBB en de samenvoeging van de zusterbedrijven Koninklijke Olie en Shell.

En nu is het raak. Afgelopen week capituleerde het industriële conglomeraat Stork. Na gesprekken met twee zwerfkapitalisten, de Amerikaanse Paulson & Co en de Britse Centaurus, zette Stork zichzelf in de etalage. De koers, die vorig jaar al bijna 40 procent was opgelopen, steeg op één dag nog eens met 15 procent.

Het zat er aan te komen. Eind 2003 hadden Amerikaanse en Britse professionele beleggers samen 30 procent van de Stork-aandelen, eind vorig jaar was dat percentage gestegen tot 72, zo blijkt uit Storks jaarverslag. Vorig jaar blokkeerden anonieme Amerikaanse beleggers meer macht voor de directie.

Dat was een teken aan de wand.

Net als het nieuws dat Centaurus begin 2005 5 procent kocht van de Stork-aandelen. Centaurus zat de laatste maanden in Nederland op ramkoers met de directies van onder meer Pinkroccade en Versatel. Ook Paulson weet van wanten. De firma vecht in Canada een machtsstrijd uit met staalbedrijf Algoma. De inzet? Extra geld uit diens volle kas.

Geld trekt geld aan. Een volle kas is zo'n kenmerk waar zwerfkapitalisten op loeren als zij de gegevens van duizenden ondernemingen op hun beeldschermen de revue laten passeren.

Een volle kas zegt: sanering in gang gezet. Actie.

Een volle kas zegt ook: kans op extra dividend. Kans op inkoop van aandelen. Twee stimulansen voor de beurskoers.

Stork heeft zo'n volle kas: 211 miljoen euro. Informatieleverancier VNU ook. Begin 2005 2,8 miljard euro, zes maanden later: 1,5 miljard.

De kas trok de aandacht van beleggingsfondsen. De beheerder van het Fidelity Special Situations beleggingsfonds kocht voor zo'n 84 miljoen euro aandelen VNU, zo blijkt uit zijn rapportage. Fidelity European Fund kocht voor ruim 50 miljoen euro VNU-aandelen. Het Fidelity European Aggressive Fund kocht voor 17 miljoen euro VNU.

In tegenstelling tot de zwerfkapitalisten, die grote belangen in een klein aantal bedrijven nemen, kopen de beleggingsfondsen kleinere belangen in een groot aantal bedrijven. De beleggingsfondsen worden steeds groter, zo ook hun pakketten. Opeens bleken zo'n dertig beleggingsfondsen van Fidelity samen 15 procent van VNU te hebben.

Speculeerden zij op extra uitkeringen uit de kas? Zij rekenden zeker niet op de miljardenovername door VNU van branchegenoot IMS Health. Toen kwam zwerfkapitalist Knight Vinke Asset Management ten tonele. Knight Vinke jut ondermaats bestuurde bedrijven op om beter hun best te doen. Knight Vinke kanaliseerde sluimerend ongenoegen tegen de overname. Met steun van Fidelity. Met steun van Templeton, een andere beheerder van beleggingsfondsen.

Gevolg: geen overname, bestuursvoorzitter Rob van den Bergh van VNU weg, zeven opkopers doen een bod op VNU. Onder hen: Alpinvest.

De verkoopplannen van Stork en VNU tekenen de jacht achter de dijken. Jacht op extra rendement door beleggingsfondsen. Jacht op snel geld door financiële 'stropers' als Centaurus en Paulson. En jacht op bedrijfsovernames van een legertje financiële opkopers. Een van de grootste ter wereld is het Nederlandse Alpinvest, dat over ruim 30 miljard euro beschikt. Alpinvest krijgt zijn miljarden van het pensioenfonds voor Nederlandse ambtenaren en leraren (ABP) en van het pensioenfonds voor Nederlandse werknemers in zorg en welzijn (PGGM).

De belangen van de geldgiganten lopen soms naadlloos in elkaar over. De zwerfkapitalisten doen het voorbereidende werk. Zij voeren de druk op managers op om beleggersvriendelijk beleid te voeren. Zij sturen brieven, ze komen langs, ze proberen de media voor hun karretje te spannen, zij huren adviseurs die extra argumenten aanvoeren.

Ze kunnen rekenen op de stille steun van de beleggingsfondsen. De beheerders van de kleine vermogens van de grote massa profiteren mee van de acties, zoals de 15 procent koerswinst van Stork op één dag. Of een bod inclusief overnamepremie. Een kolfje naar de hand van opkopers als Alpinvest.

Stork en VNU zijn niet de enige Nederlandse bedrijven op de wildbaan. Bij detailhandelsbedrijf Vendex KBB was het twee jaar geleden al raak. Voedingsbedrijf CSM ligt ook onder vuur. Supermarktketen Laurus verkoopt onder druk twee van de drie ketens.

Succes voedt succes. Elke geslaagde interventie vergroot het zwerfkapitaal. En Amerikaanse beleggingsfondsen zwemmen in het geld. Amerikanen staken vorig jaar 31 miljard dollar in binnenlandse beleggingsfondsen. Beheerders van fondsen die buiten de Verenigde Staten beleggen kregen het drievoudige toegestopt: 105 miljard.