Nieuw Palestijns parlement stuit meteen op geldkwestie

Vandaag wordt het nieuwe Palestijnse parlement beëdigd, met een absolute meerderheid voor de radicale moslimbeweging Hamas. De nieuwe volskvertegenwoordigers en hun aanstaande premier staan voor grote politieke én financiële problemen.

Gevoel voor theater kan de Palestijnen niet ontzegd worden. Op 13 zetels in het Palestijnse parlement worden vandaag tijdens de beëdiging van 132 nieuwe parlementsleden in de vergaderzalen van Gazastad en Ramallah zwart-wit foto's geplaatst van degenen die niet geïnstalleerd kunnen worden. Zij zitten in Israëlische gevangenissen.

Verder mogen 48 Gazaanse parlementariërs niet via Israël of de door Israël gecontroleerde Palestijnse gebieden naar de hoofdzetel van het parlement in Ramallah reizen. Met behulp van een video-conferentiesysteem worden zij beëdigd. De fractieleider van Verandering en Hervorming (Hamas), dr. Mahmoud Al-Zahar, zal zijn groep van 74 parlementariërs vanuit Gazastad moeten besturen. Deze chirurg en medeoprichter van Hamas - een verbitterde havik die twee liquidatiepogingen overleefde, maar bij de tweede zijn zoon zag sterven - is persona non grata in Israël.

Het leger heeft duidelijk gemaakt dat voor de kandidaatpremier van de nog te vormen regering, Hamasleider Ismaël Haniyah, geen uitzondering wordt gemaakt. Zodra de buiten Israël en de Palestijnse gebieden onbekende doctorandus Arabische talen zich in de buurt van een Israëlische grenspost begeeft, wordt hij gearresteerd. Ook hij overleefde een liquidatiepoging. Gazastad wordt dus het hoofdkwartier van de regering, Ramallah blijft de zetel van de president. Deze bilocatie is symbolisch.

Maar dit alles verbleekt bij de financiële en andere uitdagingen waarmee het nieuwe Hamasparlement en aanstaand premier Haniyeh worden geconfronteerd. Haniyeh, geboren in 1964 in het vluchtelingenkamp Al-Shati, ontbeert managementervaring - nu moet hij de failliete Palestijnse Autoriteit leiden, al dan niet samen met president Abbas' Fatah.

In 2006 dreigt zelfs bij ongewijzigd beleid en voortgezette buitenlandse steun een begrotingstekort van 900 miljoen dollar te ontstaan. 'Zoet als baklava' waren de woorden die Arabische leiders tot de Palestijnse president spraken toen hij de afgelopen weken een bedelreis door het Midden-Oosten maakte. Harde toezeggingen ontglipten echter ook de leiders van Hamas die in zijn voetspoor volgden, in een poging op eigen kracht 'moslimgelden' los te weken.

De islamitische charitas zal onvoldoende zijn om wegvallende Amerikaanse fondsen en door Israël geblokkeerde belastinggelden te compenseren. Daarbij komt dat commerciële geldverstrekkers, waaronder de Arab Bank, in snel tempo hun kredietplafonds verlagen, in verband met hun belangen in de VS. Arabische landen en vooral de banken vrezen de anti-Hamaswetgeving van het Amerikaanse Congres. In beide huizen worden wetsontwerpen behandeld waarin volledige stopzetting van steun aan de Palestijnen wordt geëist, als Hamas niet bereid is Israël te erkennen en de wapens neer te leggen. Dat zal op korte termijn niet gebeuren, hoewel Hamas wel werkt aan een nieuw handvest en een bestand met Israël wil sluiten.

Het wegvallen van Amerikaanse financiële hulp in de vorm van begrotingssteun en de terughoudendheid van de Arabische wereld betekenen dat de rol van de Europese Unie nog belangrijker wordt. Uit een rondgang langs de Europese diplomatie in Ramallah en Oost-Jeruzalem blijkt dat alleen Duitsland en Italië tegen voortzetting van financiële steun (500 miljoen euro per jaar) zijn, maar dat de andere lidstaten 'totale chaos' vrezen als het Amerikaans-Israëlische voorbeeld wordt gevolgd.

Ruim 135.000 soldaten, agenten, onderwijzers, artsen en verplegers zijn voor hun inkomen afhankelijk van de Palestijnse Autoriteit, dus van internationale hulp. Hun salarissen konden in januari op het nippertje worden uitbetaald, maar crisismanagement is het wachtwoord. De Wereldbank zal deze maand 60 miljoen dollar overboeken, waarbij om politieke redenen alle eisen op het gebied van transparatie en hervormingen worden 'vergeten'. In maart loopt het Palestijnse schip aan de grond.

Europese diplomaten zitten vandaag in Gazastad en Ramallah op de eerste rij in de galerij voor genodigden als het Hamasparlement wordt geïnstalleerd. Vooral om naar de speech van president Abbas te luisteren, luidt het parool, en handen schudden met Hamas moet vermeden worden. De EU heeft tot nu toe een beslissing over voortzetting van steun steeds uitgesteld. Bij een besluit zal de opstelling van Abbas en de samenstelling en rolverdeling in de nieuwe regering zwaar wegen. De EU wil Abbas niet verder verzwakken of ten val brengen door de geldkraan dicht te draaien.

Hoe de nieuwe regering eruit zal zien wordt stap voor stap duidelijk. De optie van een door technocraten geleide Palestijnse Autoriteit is van de baan. Haniyah werkt aan de vorming van een coalitie tussen Hamas en Fatah, die als het aan de EU ligt tot een soort taakverdeling komen: Hamasministers zouden zich op binnenlandse zaken, onderwijs en gezondheidszorg concentreren, Fatahministers zouden belast worden met de internationale contacten. Grote vraag is onder wie politie en veiligheidsdiensten komen te vallen. Hamas eist totale zeggenschap, dat is voor Fatah een breekpunt.

Voorstanders van voortzetting van de Europese steun aan een door Hamas gedomineerde Palestijnse Autoriteit redeneren dat het verbreken van de banden de Palestijnen in de armen van Iran zal drijven. Voortzetting van de hulp zou ertoe kunnen leiden dat Hamas zich omvormt tot een politieke organisatie en de gewapende vleugel wordt geïntegreerd in de politie. ,,Een uitgelezen kans om de grootste militante organisatie te neutraliseren'', zegt een Franse diplomaat. Het Amerikaans, Israëlisch, Duits standpunt dat de Palestijnse Autoriteit met Hamas een terroristische entiteit is, wordt door andere EU-landen niet gedeeld.

De vermoedelijke uitkomst van deze discussie zijn dat de EU tijdelijk doorgaat met de financiering en Hamas een kans geeft zichzelf te hervormen. Hamas staat op de Europese lijst van terroristische organisaties, maar dat vormt geen onoverkomelijk politiek beletsel.

'Nu het Israëlisch-Palestijns conflict en de opkomst van de fundamentalisten in de Palestijnse gebieden, Jordanië en Egypte in elkaar overvloeien, is niemand erbij gebaat dat de zaak hier ontploft. Bovendien is dit de kans voor Europa om hier een grotere rol te gaan spelen', aldus een diplomaat.