Nieuw ontdekte sterren knipperen zonder regelmaat

Astronomen hebben radiobronnen ontdekt die zich een fractie van een seconde laten horen en dan weer minuten- tot urenlang stil zijn (Nature, 16 februari). Deze radiosterren hebben veel weg van de zogeheten radiopulsars: dat zijn sterren die juist zeer regelmatige pulsen radiostraling uitzenden. De nieuwe bronnen zijn misschien een soort mislukte of onderdrukte radiopulsars, of sterren met een nog onbekend pulsmechanisme.

De nieuwe radiobronnen werden ontdekt met de grote radiotelescoop bij Parkes, in New South Wales (Australië). Die had in de jaren 1998 tot 2002 de zuidelijke hemel in kaart gebracht en daarbij elf nieuwe kosmische bronnen ontdekt die slechts af en toe een signaal uitzonden. Al deze bronnen zijn in de afgelopen twee jaar weer met deze radiotelescoop bestudeerd. Toen konden Maura McLaughlin en haar collega's vaststellen dat de signalen slechts enkele milliseconden duurden en met tussenpozen van 4 minuten tot drie uur arriveerden. Ze behoren tot de krachtigste radiosignalen uit het heelal.

Het belangrijkst is echter de ontdekking dat bij tien van de elf onderzochte bronnen de signalen soms wél regelmatige pulsen uitzenden, met een vaste periode van 0,4 tot 0,7 seconde. En dat is precies de frequentie waarmee een pulsar pulst. Pulsars behoren tot de neutronensterren: in elkaar geklapte kernen van opgebrande sterren. Veel neutronensterren zenden aan hun polen radiostraling uit, die als de lichtbundels van een vuurtoren in het rond zwiepen. Als de aarde toevallig in het vlak van die bundels ligt, ontvangen we periodiek een radiosignaal en noemen we het een pulsar. De nu ontdekte Rotating Radio Transients (RRAT's) zijn een soort tussenvorm tussen de altijd 'radiostille' neutronensterren en constant knipperende pulsars.

Doordat de RRAT's meestal 'radiostil' zijn, is de kans op ontdekking heel klein. Een radiotelescoop moet soms urenlang naar één punt kijken om een signaal op te vangen. De astronomen schatten dat zich in het melkwegstelsel misschien wel enkele honderdduizenden van dit soort tijdelijke radiobronnetjes verborgen houden. Van gewone, constant knipperende, radiopulsars zijn er ongeveer honderdduizend. George BeekmanGeorge Beekman