Netjes aftuigen

Deze week is een van de laatste Nederlandse taboes doorbroken, dankzij de VVD, die met dat wankelende rode roosje op de televisie de weg van de negatieve propaganda heeft geopend. Tot dusver lieten de politici alleen weten hoe goed hun eigen partij was; nu mogen ze eindelijk ook iets kwaads zeggen over het wanproduct dat hun democratische tegenstander is. Dit rode bloempje dat heen en weer zwenkend op zijn broodmagere stengeltje het ene blaadje na het andere verliest, is de Partij van de Arbeid. Stem niet op die mensen, ze weten zelf niet wat ze willen, is de boodschap die door een mierzoet-vriendelijke stem wordt uitgesproken.

Zal het liberale voorbeeld worden gevolgd? Dat zou de apotheose van de vervulling van ons recht op vrije meningsuiting betekenen. Als er één schaap over de dam is, staat de volgende dag de hele kudde in het verboden weiland. Het zou me dus niet verbazen als op dit ogenblik overal in het land creatieve copywriters koortsachtig zitten te verzinnen, hoe ze de aangewezen vijand in een kwaad daglicht kunnen stellen. Door middel van een spotprent je tegenstander voor gek zetten, mag al eeuwen. Denk aan Albert Hahn, Jordaan, Fritz Behrendt, Peter van Straaten. Maar haar/hem in de moderne media verdacht maken? In woord en beeld? Misschien mocht het wel, maar niemand deed het. Misschien omdat Nederland nu eenmaal een consensuspolitiek heeft, zodat je altijd de kans loopt dat je degene die je gisteren tactisch hebt bezwadderd, morgen in hetzelfde kabinet treft.

Daaruit volgt dat de propagandistische aanval in landen met een tweepartijenstelsel veel gemakkelijker is. In de Amerikaanse politiek is dit insinueren tot een kunst verheven. Daar is de verkiezingscampagne pas begonnen als de eerste attack ad op de televisie is verschenen, en dat is het begin van een zondvloed. John Kerry een dappere man? Heeft in Vietnam zijn onderscheidingen volkomen verdiend? Dat moet u dan maar eens aan de Swiftboat Veterans vragen! Die Kerry is vooral een handige man, en voor de rest een flipflopper, iemand die met alle winden meewaait. Kijk maar! En dan zie je de kandidaat als senator voor de oorlog stemmen waar hij later tegen is. Kerry liet zich ook niet onbetuigd, maar Bush won. Fameus is in Amerika, hoe Dukakis tegen Bush sr. ten onder is gegaan. De slappe Democraat zou een seriemoordenaar, Willie Horton, hebben vrijgelaten. Die voegde meteen een moord aan zijn serie toe. Althans, dat is het verhaal van de Republikeinse propaganda.

De attack ad, leert de Amerikaanse praktijk, werkt aanstekelijk. De aangevallene moet erop antwoorden, dat is zijn dure plicht. Zo is de propagandistische aanval tot een politiek instituut geworden. Het kost meer geld dan alle andere vormen van propaganda. Iedere gift aan de partijkas is dus welkom, het meeste wordt doorgesluisd naar de televisie. De overwinnaar beloont de goede gevers, en zo krijgt Nederland een nieuwe Amerikaanse ambassadeur die diplomatiek gesproken van toeten noch blazen weet, maar van geld verdienen des te meer. En het merkwaardige is dan, dat het stemvee, waarom het per slot van rekening in de propaganda-oorlog draait, er genoeg van krijgt. De aanvallende campagne dient vooral om de moed bij de eigen partijgelederen erin te houden.

In Nederland wankelen we nu op de grens van twee werelden. De vormen, de plichtplegingen van de oude Haagse politieke consensus hebben zich van hun betekenis losgezongen. Daar valt voor de buitenstaander geen touw meer aan vast te knopen. De nieuwe exegese van de vrijheid van meningsuiting staat toe, nee, eist al vijf jaar dat je zegt wat je denkt, en als je dat niet doet, ben je een softe @#!+!>&$&. Omdat ik geen liefhebber van dit genre ben, zult u hier nooit lezen dat iemand een @#!+!>&$& is. Maar wel ben ik nieuwsgierig naar de proeven van oorspronkelijkheid waarmee de politieke partijen zullen proberen, elkaar de grond in te boren. Het moet mogelijk zijn, ook in het Nederlands, je nauwkeurig en eerlijk uit te drukken, je tegenstander aan te vallen, zonder tot de treurigste platheid en onbeschoftheid te komen. De VVD heeft een voor Nederland nieuw genre geschapen, volkomen in overeenstemming met de vrijheid van meningsuiting. Elkaar op de televisie netjes aftuigen. Maak er iets moois van.