In dubio: zorgpolis - natura of restitutie

De naturapolis neemt de zorgverzekerde veel papierwerk uit handen en is vaak nog goedkoper ook. Maar de verzekerde betaalt dat met minder keuzevrijheid. Wie die prijs te hoog vindt, moet de restitutiepolis kiezen.

Een uurtje. Dat is de tijd die minister Hoogervorst (Volksgezondheid) begroot voor de particulier om zijn keuze te maken in het nieuwe zorgstelsel. Binnen die tijd moet de consument kiezen of zijn nieuwe zorgverzekering een natura- of restitutiepolis wordt.

Niet meteen wegrennen. Het gaat om het verschil of de verzekeraar de betalingen van uw zorgbehoefte zelf regelt (natura) of dat u de bedragen voorschiet en vervolgens declareert (restitutie). Het vertoont sterke overeenkomst met het oude ziekenfonds (een naturapolis) en de voormalige particuliere verzekering waarbij verzekerden meestal moesten declareren (restitutie). Een afweging met een hoog theoretisch gehalte.

Voordeel naturapolis

Geen gedoe. Het belangrijkste voordeel van de naturapolis is dat het geen gedoe geeft. Tenminste, zolang u standaard wensen hebt. Wie ziek is kan zorg krijgen, of het nu om de huisarts, de fysiotherapeut of het ziekenhuis gaat. Een verzekerde met naturapolis heeft geen omkijken naar de betaling hiervan. Dat regelt de verzekeraar allemaal.

Vaak goedkoper. De naturapolis is doorgaans goedkoper doordat de verzekeraar minder administratie heeft van bonnetjes en declaraties. De organisatie is efficiënter en dat scheelt in de kosten.

In de toekoms wellicht nog goedkoper. De naturapolis gaat om gecontracteerde zorg. Dat wil zeggen zorg waarbij de verzekeraar specifieke afspraken maakt met zorgaanbieders als ziekenhuizen en artsen over de prijs en kwaliteit. Door zijn inkoopmacht zou de verzekeraar bij zulke afspraken betere kwaliteit of een lagere prijs moeten kunnen bedingen. De verzekerde profiteert sowieso van de betere kwaliteit. Van een betere prijs profiteert hij zolang zijn verzekeraar (een deel van) het voordeel doorgeeft.

Betere marktwerking. Kern van het nieuwe zorgstelsel is dat verzekeraars de zorgaanbieders moeten disciplineren in kwaliteit en kosten. Als verzekeraars geen contract afsluiten met een arts of ziekenhuis - bijvoorbeeld omdat de verzekeraar vindt dat hij te duur is - dan dreigen deze zorgaanbieders klanten mis te lopen. Voor de samenleving is het wellicht het beste als iedereen natura kiest.

Voordelen restitutie

Geen inperking vrijheid. De voordelen van de naturapolis klinken te mooi om waar te zijn. Geen gedoe en nog goedkoper ook. Dat wordt betaald met een kleinere keuzevrijheid. Het zorgstelsel vergroot de keuzevrijheid van consumenten voor zover het om de keuze van verzekeraars gaat. Maar de keuze van zorgaanbieders wordt bij de naturapolis juist ingeperkt. Sommige artsen ontvangen geld van zorgverzekeraars als zij bepaalde goedkope medicijnen voorschrijven. Maar wat als de eigenwijze patiënt of eigenwijze arts een ander, duurder, geneesmiddel prefereert? Of als de patiënt naar een arts of kliniek wil die geen contract blijkt te hebben met de verzekeraar? Dan is de naturapolis minder prettig. Dat zal voor rompslomp zorgen - iets wat u met die polis juist dacht te vermijden. En de kans is groot dat de verzekeraar de kosten niet volledig vergoedt. Die risico's loopt u niet met een restitutiepolis.

De inperking van de keuzevrijheid is echter volgens veel verzekeraars een papieren tijger. Kijk maar, zeggen ze: we hebben contracten met vrijwel alle zorgaanbieders die er bestaan. Op de websites van de grote verzekeraars is inderdaad te zien dat de meeste zorgaanbieders wel een contract hebben. Maar u zult net zien dat die ene fysiotherapeut waar u over een paar maanden naar toe moet geen contract heeft. Plus: de huisarts mag vandaag een contract hebben met uw verzekeraar, maar heeft hij dat volgend jaar ook nog?

Meer zekerheid. Veel van de voordelen van de naturapolis hebben een hoog theoretisch gehalte. Maar wat zal de praktijk zijn? Zal de naturapolis ook meer kwaliteit en lagere prijzen (blijven) leveren? En voor de samenleving mag een naturapolis bevorderlijk lijken, maar is het dat ook voor het individu? De Amerikaanse econoom/socioloog Mancur Oslon noemde zulke dilemma's de paradox van de collectieve actie. De verleiding voor free rider-gedrag is groot bij groepsacties. Als men in groepsverband troep op straat opruimt heeft de hele straat daar voordeel van, ook de bewoners die niet meedoen. Maar als iedereen het aan anderen overlaat, gebeurt er niets. Er zullen daarom alleen succesvolle groepsacties ontstaan, zolang er sterke prikkels voor het individu aanwezig zijn. Het is de vraag of die prikkels bij de naturapolis groot genoeg zijn.