Ik heb bestuurlijke ervaring. Hij niet

Op 7 maart zijn de verkiezingen voor de gemeenteraad. Lokale afdelingen van de regeringspartijen CDA, VVD en D66 hebben het zwaar, zeker als ze in de oppositie zitten. Eerste deel van een drieluik: hoe het CDA Nijmegen werd overgenomen door ondernemers.

Het is woensdagavond 21 december. De gemeenteraadsleden van Nijmegen hebben hun Kerstdiner gehad en zitten weer in de bankjes van de raadzaal. Ze zijn onrustig. Het is bijna reces.

Jaap Lamers, vice-fractievoorzitter van het CDA, is er voor het laatst bij. Burgemeester Guusje ter Horst heeft al een toespraak gehouden. Ze heeft Lamers' successen sinds 1998 genoemd - de straatnamencommissie, Prins Carnaval, de kerstboom op de Grote Markt die er toch maar mooi kwam, het zingen van kerstliedjes met het college.

En ook Hans van Hooft jr., SP'er nog wel, heeft aardige woorden gesproken. Hij had het over de manier waarop 'een clubje coryfeeën' van de businessclub van de Nijmeegse voetbalclub NEC de macht binnen het CDA Nijmegen heeft overgenomen - de aanleiding voor Lamers' vertrek. 'Bobo's komen, bobo's gaan. Maar jouw liefde voor Nijmegen blijft altijd bestaan.'

Zelf zegt Jaap Lamers in zijn ontslagrede: 'Het CDA Nijmegen is als een bootje.' Vier jaar lang heeft de fractie gezamenlijk, als vrienden, stroomopwaarts geroeid, tegen het linkse college van burgemeester en wethouders in. Aan het einde van de vaart doemde de kade van de Waal op. En daar stonden ze: de beste stuurlui. Het lokale partijbestuur en de lokale CDA-coryfeeën. In de politiek, zegt Lamers, heb je weinig vrienden en veel vijanden. 'En de grootste vijanden zitten in je eigen partij.'

Van oudsher domineert het CDA de politiek in het katholieke Nijmegen. De nonnen vormden de basis van de afdeling - altijd een van de grootste van Nederland. De christen-democraten waren tientallen jaren coalitiepartij. Maar de afgelopen vier jaar moest het CDA oppositie voeren. In 2002 had de partij voor de vierde keer op rij verloren - het CDA heeft nu nog maar vijf van de 39 zetels in de raad. De PvdA regeert Nijmegen in een links college, met GroenLinks en SP.

De oppositiejaren, zegt CDA-fractievoorzitter Richard Preijers, waren moeizaam. De vijfkoppige fractie moest een front vormen tegen een links blok. De oppositiepartijen raakten steeds verder verdeeld. Maar het waren ook mooie jaren, vindt Preijers. De fractie werd een team en Lamers en hij werden vrienden. 'Een straatvechter', noemt Preijers hem.

Graag was Preijers zelf lijsttrekker geworden bij de komende gemeenteraadsverkiezingen. Hij wilde 'het karwei afmaken'. Tot juni 2005 was hij de gedoodverfde kandidaat. 'Maar ik had buiten de vijfde colonne gerekend.' De strijd om de macht werd in zijn nadeel beslecht.

Havana aan de Waal

Het restaurant van voetbalstadion De Goffert, een woensdagmiddag in februari. Rob Bloem (46), tot voor kort manager commerciële zaken bij NEC, bestelt koffie. Het was rond september 2004 dat hierboven, in de businesslounge van het stadion, de 'geluiden' begonnen te klinken, zegt hij. Het linkse college maakte van Nijmegen een 'Havana aan de Waal'. Het motto van het college van B en W is dat de sterkste schouders de zwaarste lasten dragen. Maar een ondernemer weet waar dat motto op neerkomt, zegt hij. Die betaalt en krijgt er ellende voor terug.

Ga maar na.

Drie miljoen euro rijksgeld kwam vrij, doordat de onroerende-zaakbelasting werd afgeschaft. De helft daarvan is zó naar de algemene middelen gegaan en niet naar lastenverlichting voor de ondernemers.

Probeer in de spitsuren met je auto de binnenstad van Nijmegen maar eens in te komen, dat zal je niet lukken. En je betaalt je blauw aan parkeergeld.

De SUV-terreinwagens ('sufs', noemt Bloem ze) wordt het helemaal onmogelijk gemaakt in de binnenstad te komen.

En zo kan Bloem nog wel even doorgaan.

De geluiden werden almaar sterker. Er moest potverdorie iets gebeuren. 'In Nijmegen zeggen we dan: je kan wel blijven nuilen langs de zijlijn, maar je kan ook iets gaan doen.' In de businessclub praatte hij met Gijs Wesseldijk, sinds drie jaar voorzitter van de lokale afdeling van het CDA en eigenaar van een verkeersopleidingscentrum. Hij praatte ook met Ronald Migo - oud-wethouder, landelijk bestuurslid en voorzitter van de Kamer van Koophandel Centraal Gelderland. Ze zagen in Bloem een goede kandidaat-lijsttrekker.

In januari 2005 is Rob Bloem lid van het CDA geworden. Hij had altijd al iets met de christen-democratie, zegt hij. Christelijk opgevoed, getrouwd met de dochter van oud-premier Dries van Agt. In het voorjaar kwam Wesseldijk weer praten. Of hij mee wilde dingen naar een plek op de kandidatenlijst. Eind juli volgde weer een gesprek. Waarom word je geen kandidaat-lijsttrekker? De politiek onervaren Bloem moest er een tijdje over nadenken, maar ging akkoord. Sinds november is Rob Bloem lijsttrekker voor het CDA in Nijmegen. Hij werkt nog drie dagen bij NEC en twee dagen in de week is hij interimmanager op projectbasis bij een andere organisatie. De rest van de tijd gaat op aan de partij. Het is goed dat een ondernemer de lijst aanvoert, meent hij. 'Gemeentepolitiek is nu nog het terrein van onderwijzers en ambtenaren. Ik heb een ander netwerk de partij binnengebracht. De businessclub van NEC is de grootste ondernemersvereniging van Nijmegen.'

Ex-lijfwacht

Twee tafels, een kast en een computer, dat is de fractiekamer van het CDA op het Nijmeegse stadhuis. Op vergaderdagen, zoals deze middag in december, is de kamer een duiventil. Raadsleden komen binnen, drinken een kopje thee met de fractie-assistente en zijn weer weg. Op het prikbord van de fractiekamer hangen krantenartikelen over het CDA. De minder leuke artikelen zitten opgeborgen in een knipselmap. In het oog springt een interview van De Gelderlander, eind oktober. Op de foto zit Rob Bloem glimlachend in een stoeltje in De Goffert. 'Wie o wie is toch ex-lijfwacht Rob Bloem?', vraagt de krant zich af. Bloem vertelt in het interview wat hij zou aanpakken als hij 'baas van de stad' was. Duizend extra parkeerplaatsen in de binnenstad. Een vriendelijk topsportklimaat. Naast het stadion De Goffert moet een topsporthal komen. Een beter 'ondernemersklimaat'.

Maar ook in zijn eigen partij ziet Bloem 'verbeterpunten'. Fractieleden moeten vaker de wijken in. Een ander verbeterpunt is volgens hem 'de dominante rol van de fractieleider': 'Waarom voert hij in 90 procent van de gevallen het woord? Onder mijn leiding zullen fractieleden niet geremd worden hun eigen kennis voor het voetlicht te brengen.'

De deur van de kamer gaat open en fractievoorzitter Richard Preijers komt binnen. Hij is te laat, het verkeer zat vast. Alles gaat toch al mis vandaag. Vanmiddag kwam premier Balkenende langs om met burgemeester Guusje ter Horst een kunstwerk te onthullen over de historie van Nijmegen. CDA-raadslid Albaer Hillen heeft zich hier sterk voor gemaakt. Voor alles was gezorgd: Romeinse soldaten, strijdwagens. Stonden er bij de onthulling tien SP'ers met baard en kerstmuts te protesteren tegen de premier. 'En die partij zit nog wel in het college', foetert Preijers. 'Schandalig.' Preijers, zorgcoördinator op een middelbare school, was er in 1990 al bij, toen het CDA nog twaalf van de 39 raadszetels had.

Vanaf het einde van de zomer beheerst de strijd om de macht het CDA Nijmegen. In augustus 2005 meldde Preijers zich bij voorzitter Gijs Wesseldijk. Hij wilde wel solliciteren voor de functie van lijsttrekker. Wesseldijk zei dat er meer kandidaten voorgedragen zouden worden. De leden zouden over de lijsttrekker mogen stemmen. Hij kreeg later een brief thuis van het bestuur waarop stond dat niet hij, maar Rob Bloem de enige kandidaat-lijsttrekker was. Hij snapte er niks van. Hij was woedend. 'Ik heb bestuurlijke ervaring. Hij niet.'

Vice-fractievoorzitter Jaap Lamers droeg Preijers nog een keer voor als lijsttrekker. Daar had hij acht handtekeningen voor nodig. Daarna, op de ledenvergadering van 29 september, ging 'alles mis wat maar mis kon gaan', zegt Preijers. Het bestuur steunde Bloem. De helft van de zaal steunde Preijers. Het CDJA neigde naar Bloem. Een geïmproviseerd lijsttrekkersdebat volgde. De vergadering werd geschorst. Preijers: 'Het was emotioneel, ik heb mijn vrouw tien seconden in de ogen gekeken en ik heb besloten me terug te trekken als kandidaat. We moeten geen verdeeld huis hebben, zei ik.'

Er was applaus. De rust was hersteld. Voor even.

Het was de bedoeling van het bestuur om meer kandidaat-lijsttrekkers voor te dragen, zegt voorzitter Wesseldijk nu. Hij kent Rob Bloem van de businessclub van NEC. Een betere kandidaat dan hij was er niet, zegt Wesseldijk. Richard Preijers was ook ongeschikt, zegt hij, 'omdat hij geen groot netwerk heeft'. Wesseldijk voerde vooraf regelmatig gesprekken met Rob Bloem. Hij, zegt Wesseldijk, heeft dat netwerk wél. 'Iedere ondernemer in Nijmegen kent hem. Vroeger stemden ze VVD. Nu zeggen ze: we steunen jullie campagne.'

Oneliners en statements

Op de zolder van kantoor De Vos & Jansen Marktonderzoek BV, in het centrum van Nijmegen, druppelen rond zeven uur de CDA'ers binnen. Het is een koude dinsdagavond, eind januari. Na Rob Bloem is kandidaat-raadslid Ab Zuuring (65) de eerste die binnenkomt. Hij is witheet. Uit zijn tas haalt hij een stapel foto's. 'Kijk nou wat ze met mijn poster hebben gedaan.' Op de foto staat een verkiezingsbord waar een CDA-poster met zijn foto hing. Tot gisteren. De SP heeft vrijwel het hele bord beplakt met een affiche dat vier keer zo groot is. Een beter Nederland begint hier, staat nu in grote letters op het bord. Het affiche van Zuurings partijgenoot Marianne van der Sloot hangt er nog wel, op veilige hoogte.

'Je kunt toch een nieuwe ophangen, Ab.'

'Waar dan? Er is geen ruimte meer op het bord.'

'Plak het gewoon over die van de SP heen.'

Nee, zegt Zuuring. 'Ik heb maar tien posters. Ik moet er zuinig op zijn.'

De CDA'ers gaan aan tafel zitten. Van de fractieleden is alleen Marianne van der Sloot er. De computer gaat aan, op de witte muur verschijnt het draaiboek van vanavond. 'We gaan ons partijprogramma toetsen aan de emoties van de Nijmegenaren', zegt Bloem.

Iedereen kijkt mee als Bloem de tekst van het belscript doorneemt. 'Goedenavond, u spreekt met puntjepuntje van het CDA Nijmegen. Als kandidaat-raadslid maak ik me graag sterk voor uw wijk.' Er volgt een lijst vragen over problemen in de wijk. De laatste zin is: 'Dankzij uw bijdrage zijn wij als CDA Nijmegen beter in staat ons verkiezingsprogramma af te stemmen op dat wat leeft in de wijken en wat de bewoners van Nijmegen bezighoudt.'

Ah, begrijpt Marianne van der Sloot (23), terwijl ze mee leest. 'We gaan dus niet zeggen: dit is ons programma, maar we vragen: wat vindt ú belangrijk?'

De kandidaten kiezen een telefoon, zetten een koptelefoon op en proberen wegwijs te worden in het systeem. Op het scherm aan de muur verschijnen de resultaten. Rob Bloem leest mee: 'Groen, parkeren, veiligheid. Dat springt eruit, hè?'

In een zijkamertje zit prof. dr. Cor Molenaar, hoogleraar e-marketing aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, spreker namens de Speakers Academy, adviseur van De Vos & Jansen. En hij is 'campagnestrateeg' van het CDA Nijmegen. Wat je hier ziet, zegt hij, is een voorbeeld van modern campagne voeren. Kandidaten bellen zelf met kiezers en vragen wat er leeft.

Ook Molenaar is nog maar kort lid van het CDA, twee jaar. Vorig jaar sprak hij, in de businessclub van NEC, met Ronald Migo - de oud-wethouder en voorzitter van de Kamer van Koophandel. Samen hebben ze voor tv Gelderland het programma 'ondernemer van het jaar' gemaakt. 'Hij zei: Cor, het komt hier niet van de grond. Kom ons helpen met de campagne.'

Hij kreeg 'de vrije hand' om naar eigen inzicht een campagne op te zetten. Zijn ideeën zet hij in hoog tempo uiteen. Het uitgebreide verkiezingsprogramma, geschreven door de fractie, sneuvelde als eerste. 'Uit onderzoek blijkt dat geen kiezer een heel programma leest. Hoe komt dat? Mensen denken in statements, oneliners.' Het programma is daarom ingekort tot vijftien pagina's. Het was ook Molenaars idee om Rob Bloem te vragen lijsttrekker te worden. Ook Bloem kent hij via NEC. Molenaar is adviseur van de voetbalclub. 'Rob is een sociaal persoon en brengt een enorm netwerk met zich mee.'

Met veel interesse volgt het landelijke CDA de campagne van Molenaar. Het dagelijks bestuur, waar Ronald Migo óók in zit, beschouwt de Nijmeegse campagne als een proeftuin. Molenaar: 'Voorzitter Marja van Bijsterveldt is heel geïnteresseerd. Als wij hier op 7 maart winnen, dan sta ik op 8 maart bij haar op de stoep. Misschien krijg ik de opdracht om de landelijke campagne voor de Tweede-Kamerverkiezingen te doen.' Migo wil niet praten over zijn rol bij het CDA Nijmegen. Hij is, zo laat hij weten, als landelijk bestuurder formeel niet betrokken bij de afdeling.

Nog een zet van Molenaar: een politieke transfer. Op nummer drie van de kandidatenlijst staat Chantal Theunissen (26), tot november nog raadslid voor de Stadspartij. Theunissen is populair in de wijk Lent, zegt hij. Hij ging met haar eten en haalde haar over zich opnieuw bij het CDA aan te sluiten. Dat was niet moeilijk, want haar vader was ook CDA'er. In november stapte ze over. Haar partij wist van niets. 'Chantal deelde ons mede dat zij van het CDA 'een geweldig aanbod had gekregen dat zij onmogelijk kon afslaan'', schrijft fractievoorzitter Bea van Zijll de Jong-Lodenstein in een verklaring.

Chantal Theunissen komt het kamertje van Molenaar binnen. Ze heeft al een uur gebeld met mensen uit haar wijk en hoort 'alleen maar positieve reacties', zegt ze terwijl ze een flesje prik openmaakt. 'Iemand zei: het maakt niet uit bij welke partij je zit, ik stem op jou.'

Molenaar kijkt op naar de muur. De kandidaten hebben de mensen gevraagd wat ze gaan stemmen. Liefst 49 procent zegt CDA. Er zit nog geen enkele GroenLinkser bij.

Theunissen: 'Is dat niet wat vertekend?'

Molenaar: 'De mensen die meteen neerleggen, zijn natuurlijk niet meegerekend.'

Wesseldijk: 'De mensen zijn enthousiast, dat merk je wel meteen.'

Oorlogskas

Politiek, zegt Cor Molenaar, draait grotendeels om personen, niet om verkiezingsprogramma's. Molenaar stelde met het bestuur een kandidatenlijst samen volgens zijn filosofie. Iedere kandidaat moet staan voor een doelgroep en een wijk. Chantal Theunissen heeft Lent en ruimtelijke ordening. Marianne van der Sloot heeft Heyendaal en studenten. Iedere kandidaat uit de top-acht staat op de verkiezingsposter, met een slogan in een tekstballonnetje.

Veel oneliners ook op de website van het CDA, www.mijnstadnijmegen.nl. Regelmatig verschijnt er een ander bericht. 'CDA Nijmegen voor alle Nijmegenaren.... Luisteren naar de Nijmegenaar.' Of: 'Lijstverbinding Stadspartij, VSP en Gewoon Nijmegen. Gelukkig is er nog een partij die het zelf doet.' Het CDA heeft, als enige partij in Nijmegen, geen lijstverbinding.

Op 9 februari staat een bericht over de campagne op de website. De SP heeft in een open brief aan alle partijen gevraagd openheid over de financiering van de campagne te geven. Aanleiding: de 'Amerikaanse campagne' van het CDA, dat een 'oorlogskas' van 30.000 euro aan sponsorgeld zou hebben binnengehaald.

Het CDA slaat terug via de website: 'Goh, zou de SP toch wat ongerust worden over de campagne van het CDA Nijmegen???? Natuurlijk mag de wijze van de financiering openbaar worden, maar respecteer wel de privacy van mensen. EN DAN NU WEER DE ECHT BELANGRIJKE THEMA'S... DAAROM CDA NIJMEGEN!'

De andere partijen worden nerveus, zegt Cor Molenaar. Laatst kwam hij PvdA-lijsttrekker en wethouder Paul Depla tegen in de businessclub van NEC. 'Die zei: 'wat doe je hier? Je woont niet eens in Nijmegen, ga hier toch weg!'' Dat klopt, zegt Depla desgevraagd. 'Zie het als een plagerijtje. Met een serieuze ondertoon. Ik vind het raar dat een partij bedrijven, van buiten de stad nog wel, inschakelt om de verkiezingen te winnen.' Voorzitter Wesseldijk: 'Dat verhaal van 30.000 euro is onzin. We hebben ongeveer 15.000 euro binnengehaald.' Ondernemers sponsoren het CDA ook, maar dat is maar met kleine bedragen, zegt hij. De sponsoren willen anoniem blijven. 'Maar meestal gaat het om diensten.' Cor Molenaar doet de campagne ook voor niks, zegt hij. Voor een paar kleine opdrachten rekent hij de kostprijs.

Strontkar

Ach ja, de communicatiegoeroe, zegt Richard Preijers in de fractiekamer. 'Opeens was daar Cor Molenaar. Een commerciële strateeg, afkomstig uit het ondernemersnetwerk van NEC. Hij ziet een politieke campagne als het verkopen van een product.'

Tot zijn schrik zag hij wat er van het verkiezingsprogramma over was. 'Ik vind het heel populistisch. Terwijl wij het een beetje beschouwend hadden opgeschreven, een essayistische visie op samenleving.' Hij wilde uiteindelijk ook wel een populaire versie uitbrengen, maar niet nu al.

Voor drie van de vijf leden van de fractie was de kandidatenlijst waar het bestuur in november mee naar buiten kwam, de volgende schrik. Fractievoorzitter Preijers stond op plaats vijf. Pam van den Beld (59, woordvoerder onderwijs, welzijn en sport) op negen. Vice-fractievoorzitter Jaap Lamers op 29. Het leidde tot het tweede grote conflict in korte tijd tussen de fractie en het bestuur. Preijers kreeg, opnieuw na een lobby van leden, na een nachtelijke ledenvergadering alsnog de tweede plek. Hij wil koste wat het kost doorgaan, zegt hij. Hij is nog altijd verslaafd aan de politiek. 'En daarbij: ik laat me niet wegsturen door het bestuur. Ze hebben zich nooit laten zien bij fractie- of commissievergaderingen.'

Het heeft wel iets ironisch, zegt hij, dat hij nu dus de running mate is van Rob Bloem. Preijers heeft, bedoelt hij, 'gemengde gevoelens bij de volgende verkiezingen'. 'Ik betrap mezelf er wel eens op dat ik na zit te denken. Stel: we winnen de verkiezingen ruim en we krijgen echt tien zetels. Dat zou een enorme steun in de rug van het bestuur zijn. Als we verliezen, dan zal dat mijn idee bevestigen dat we niet op de goede weg zijn.' Rob Bloem zegt dat de conflicten binnen de partij zijn opgelost. En dat hij het zelfs goed met Richard Preijers kan vinden.

Van den Beld en Lamers hebben hun kandidatuur meteen ingetrokken toen de kandidatenlijst bekend werd. Lamers nam ontslag als raadslid. Hij kon een actie voor zichzelf niet opbrengen, zegt hij in een café in het centrum van Nijmegen. Hij haalt een oude Nijmegenaar aan. 'Die zei ooit: je wordt nooit door een rijtuig overreden, maar meestal door een strontkar.' Hij houdt de politiek een jaar voor gezien, zegt hij. 'Wie weet is de vijfde colonne dan alweer verdwenen.'