Drinkwater brengt leven maar ook honger in Afrikaanse dorpen

De droom van Afrikaanse moeders - en de pretentie van hulporganisaties - dat een betere toegang tot schoon drinkwater zorgt voor een stijging van de levensstandaard komt niet uit. Recent onderzoek in enkele Ethiopische dorpen laat zien dat de aanleg van publieke waterpunten leidt tot stijging van het geboortecijfer en meer ondervoeding bij kinderen.

Ethiopische vrouwen staan in de rij bij een waterkraan. Vrouwen die minder lang hoeven te lopen voor water, krijgen meer kinderen. Maar dat zorgt vervolgens voor honger. foto reuters Ethiopian women wait to fill their containers from a waterpoint near Zalambesa in northeast Ethiopia November 26, 2004. The Tigrea region in northeastern Ethiopia, hit by a famine in 1984-85 in which over one million people died, has slowly recovered but years of drought still drive away people from remote villages where wells have dried up. REUTERS

Schoon drinkwater uit een pomp, vijf minuten lopen van je huis. Veel Afrikaanse moeders dromen daarvan. Kleine kinderen doen immers ziekten op als gevolg van verontreinigd water. En urenlang lopen om water te halen eist een zware tol van de moeders. Voor velen is dat leed intussen geleden. Van Senegal tot Ethiopië hebben donorlanden en hulporganisaties sinds de jaren tachtig duizenden putten geboord en waterpompen geplaatst.

Die technologische ingreep heeft onvoorziene gevolgen. De Britse antropologen Mhairi Gibson en Ruth Mace onderzochten het verband tussen drinkwatervoorziening en de conditie van moeders en kinderen (Public Library of Science Medicine, 13 februari).

De twee deden onderzoek in enkele Ethiopische dorpen, waarvan een deel betrokken was bij een drinkwaterproject - de aanleg van publieke waterpunten - en een deel niet. Dat bleek verschil te maken, maar heel anders dan verwacht.

Vroeger moesten vrouwen dagelijks grote afstanden (tot dertig kilometer) lopen om water te halen in zware aardewerken potten. Het hulpproject bracht de tijd die hiermee was gemoeid terug van gemiddeld drie uur tot 15 minuten per dag. De nabijheid van drinkwater verminderde de fysieke belasting van de moeders, waardoor hun vruchtbaarheid toenam en het geboortecijfer steeg. De onderzoekers vermoeden dat zware inspanning de vruchtbaarheid vermindert, net als bij atleten na een overmatig zware training. Maar de energie die vrij komt omdat water halen minder inspanning vergt, zorgt niet voor een betere gezondheid en een langere levensduur, maar alleen voor meer geboorten.

Dankzij de beschikbaarheid van schoon drinkwater blijven ook meer kinderen in leven. Er zijn al met al meer monden te voeden, maar extra voedsel is niet voorhanden, want de productiviteit van de plaatselijke akkers is niet gestegen. Kinderen uit dorpen met publieke waterputten bleken, afgaande op lichaamslengte en -gewicht, vaker ondervoed te zijn dan die in dorpen zonder nieuwe pompen.

Water mag dan de levensbron bij uitstek zijn, voor kwaliteit van leven is ontwikkeling nodig. En dat vergt, zeggen de onderzoekers, ook een een hogere landbouwproductiviteit en toegang tot goede contraceptie. Hulpprogramma's die zich beperken tot één sector, in dit geval de drinkwatervoorziening, werken vaak averechts. Dirk Vlasblom