De terrorist of de mysticus?

De westerse media schuwen de laatste tijd grote woorden niet. Volgens hen is sprake van een 'cartoonoorlog', anders kun je de reacties van het islamitische establishment en de politieke islam op de Deense cartoons over de profeet Mohammed niet noemen. Het is verbijsterend hoe gemakkelijk de westerse media en commentatoren de cartoonaffaire hebben gereduceerd tot een conflict tussen de gelovigen en het Westen. Weten deze knappe koppen hoeveel gelovige moslims er zijn op de aarde? De Deense krant Jyllands-Posten had deze cartoons al in september 2005 afgedrukt. Toen was er geen boosheid, die moest nog worden geproduceerd.

De Deens-Palestijnse imam Abu Laban lukte het niet via een gerechtelijke procedure de krant te laten veroordelen. Voor normale mensen zou een gang naar de rechter normaal zijn. Zo niet voor imam Laban. Hij verwarde het Midden-Oosten en Palestina met Europa. Net als alle andere politieke imams is hij een beroepsleugenaar. Hij deinst er bijvoorbeeld niet voor terug om voor de camera te liegen. In gesprekken met verschillende Europese actualiteitenprogramma's (zoals Netwerk) beweerde hij dat hij de moslims niet had aangezet tot het boycotten van de Deense producten. Wordt hij onmiddellijk geconfronteerd met wat hij in het Arabisch zei voor de tv-zender Al-Jazeera waarin hij iedereen opriep om de Deense producten te boycotten, dan draait hij daar zonder aarzeling of schaamte om heen. Overigens is liegen niet verboden zolang het om de islam, en niet om persoonlijke belangen gaat.

Voorlopig luidt de conclusie: de verontwaardiging en woede in een aantal islamitische landen is zeer vakkundig georkestreerd. In Iran, het land dat het doodvonnis tegen Salman Rushdie uitvaardigde dat nog steeds geldig is, was duidelijk te zien wie de protesten en brandstichtingen had georganiseerd: de Iraanse overheid zelf. Het komt de ayatollahs goed uit, want zo hopen zij Europa onder druk te zetten bij de onderhandelingen over het Iraanse kernprogramma. Daarnaast verschenen de huurlingen van Iran, te weten Hamas, Syrië en Hezbollah op het toneel. Natuurlijk streeft daarbij ieder zijn eigen specifieke belangen na.

In Teheran zagen we een handjevol protesterende Hezbollah's, in Indonesië een paar honderd fundamentalisten, in Pakistan een paar duizend baardmannen. De traditionele tirannieke regiems in de islamitische landen grepen logischerwijs deze affaire aan om de wereld te laten zien waarom ze geen pleitbezorger van de persvrijheid zijn. Maar de islamitische wereld bestaat uit één miljard en vierhonderd miljoen mensen. Hier wil ik niets verdoezelen, de gewone moslims hebben ook moeite met het begrip vrijheid, maar het is iets anders dan de massale geweldpleging en intimidatie.

Er is dus een conflict gaande tussen de politieke islam en het vrijheidsprincipe. Is dit een wezenlijk conflict? Ja, dit is de kern van de strijd (bijna de burgeroorlog) in de islamitische wereld. De vrijheid omvat de rechtsstatelijkheid, democratie en mensenrechten. Terecht benadrukte Pieter Broertjes, hoofdredacteur van de Volkskrant, in een tv-debat dat het principe van vrijheid niet valt te relativeren. Hij had het niet over de vrijheid als een recht (artikel 7 van de Grondwet), maar als een principe dat een democratische rechtsorde constitueert en fundeert. Van de literatoren heeft tot op heden alleen Gerrit Komrij zich ondubbelzinnig achter het vrijheidsprincipe geschaard. Waarom toch zwijgen de anderen?

Is dit conflict het resultaat van 9/11 en de reactie daarop? Nee, omdat dit probleem even oud is als de islam zelf. Echter, de fundamentalist zal van elke confrontatie tussen het Westen en de politieke islam gebruikmaken om zijn strijd tegen het vrijheidsprincipe te rechtvaardigen. Tevergeefs hebben de fundamentalisten getracht bij de miljoenen moslims woede en agressie op te roepen. Een onvoorspelbaar spel. De avonturier imam Laban heeft wel buitengewoon gevaarlijke krachten los ge maakt. Stel dat een aantal Europeanen om het leven was gebracht, dan zou deze affaire onvoorzienbare gevolgen hebben kunnen krijgen. Bovendien leverde Laban door zijn gedrag het bewijs voor de stelling dat sommige moslims tot de vijfde colonne behoren. Hij zette de anti-Europese fundamentalisten en terroristen op tegen Europa en tegen zijn nieuwe vaderland, Denemarken. Het probleem van de dubbele loyaliteit. Burgerschap verdraagt zich niet met een dubbele loyaliteit. Daarom mochten van John Locke, in zijn essay over de tolerantie, de katholieken, zolang ze loyaal zijn aan het Vaticaan, niet als burger worden beschouwd. Laban heeft met zijn verwerpelijke handeling veel gezagsgetrouwe moslims in een kwaad daglicht geplaatst.

De Haagse geestverwant van imam Laban heet imam Fawaz. Hij is de fundamentalistische imam van de Haagse As-Soennah moskee. In zijn vrijdagpreek hield hij zijn toehoorders voor dat het respect voor de waardigheid (eigenlijk eerbied) van de profeet boven dat voor de individuele moslim gaat. In de democratische wereld geldt precies het omgekeerde: het respect voor de menselijke waardigheid gaat boven het respect voor de natie, ideologie, religie, etc. Formeel juridisch heeft hij niets opruiends gezegd. Fawaz confronteerde de moskeegangers wel met een indringende, morele vraag. Hoe moet de eerbiedwaardigheid van de profeet worden gered? Hoe moet de schending van die profetische eer gewroken worden? Het antwoord, gelet op de radicalisering in de Asoena moskee, zou naar geweld kunnen neigen.

De cartoons over profeet Mohammed corresponderen met het beeld dat de politieke islam van hem heeft: een gewelddadige, meedogenloze kerel. Daarom zijn de fundamentalisten zo diep gekrenkt. Willen de imams van de politieke islam dat hun geliefde profeet vreedzamer wordt afgebeeld, dan moeten ze een ander, een liefdevol, vergevingsgezind beeld van Mohammed tentoonspreiden. Daarbij moeten ze de bescherming van de eerbaarheid van Mohammed aan zijn grote vriend Allah overlaten. De imams en niet de vrije wereld moeten een keuze maken tussen de terrorist Mohammed en de mysticus Mohammed.

Mohammed is dood, leve de vrijheid.