Monster in Straatsburg

De Poolse loodgieter moet nog even geduld hebben, en hij kan ook beter een flinke cursus tekstexegese volgen. Het Europees Parlement nam gisteren in Straatsburg een hevig geamendeerde versie aan van de zogenoemde Bolkestein-richtlijn, die het verkeer van diensten in de Europese Unie verder moet liberaliseren. Diensten maken in het post-industriële Europa ruim twee derde van de economische activiteit uit, maar het verlenen van diensten over de binnengrenzen stuit in de EU nog steeds op flinke barrières. Kern van het plan dat toenmalig Europees Commissaris Frits Bolkestein twee jaar geleden lanceerde was het zogenoemde land-van-oorsprongprincipe. Dat bepaalde kort gezegd dat een dienstverlener bij opdrachten in het buitenland slechts hoeft te voldoen aan de standaards voor zijn of haar professie die in het eigen land gelden. Zo moest een eind worden gemaakt aan een veelheid aan nationale eisen die het uitoefenen van de dienst in de praktijk vaak onmogelijk maakten.

Van de Bolkestein-richtlijn is door tegenstanders sindsdien een karikatuur gemaakt, die suggereert dat hij een vrijbrief zou zijn voor sociale dumping en oneerlijke concurrentie uit vooral de nieuwe lidstaten in Oost-Europa. Ophef over de richtlijn heeft in Frankrijk ontegenzeggelijk bijgedragen aan de afwijzing van de Europese grondwet in het referendum van vorig jaar. De karikatuur deed het oorspronkelijk voorstel van Bolkestein al geen recht. Daarin waren al zekerheden gebouwd om oneerlijkheden en het ontduiken van sociale standaards te voorkomen. De discussie over de 'Frankenstein-richtlijn' heeft echter een dynamiek gekregen waarin werkelijkheid en perceptie in elkaar zijn vervloeid. Het resultaat van die discussie is nu inderdaad een monster, namelijk het compromis waarmee het Europees Parlement na het doorworstelen van rond de 1.500 amendementen gisteren akkoord ging. Het land-van-oorprongprincipe is ver afgezwakt en wordt niet meer letterlijk genoemd. Er zijn zoveel sectoren en activiteiten geschrapt dat de betekenis en bedoeling van Bolkesteins oorspronkelijke idee voor een belangrijk deel verloren zijn gegaan. En van sommige sectoren, zoals de particuliere zorg, is het niet eens duidelijk of ze nu wel of niet zijn uitgezonderd.

Aan de Europese Commissie is nu de taak om, in samenspraak met de regeringen van de lidstaten, een nieuw voorstel te maken dat wellicht in juni op de EU-top kan worden verwelkomd. Daarna zal het Europees Parlement zich daar in tweede lezing over uitspreken. In Straatsburg werd in het parlement het compromis van gisteren overwegend gevierd als een overwinning. Maar niet verhuld kan worden dat in veel gevallen langs nationale lijnen over het voorstel is gestemd. Hoewel er sprake was van een coalitie van sociaal-democraten en christen-democraten, stemden de Franse socialisten alsnog tegen, en konden veel Oost-Europese christen-democraten zich er ook niet in vinden. Uit de nadruk op het nationale belang blijkt te meer het onfortuinlijke lot dat de richtlijn heeft getroffen. Het handhaven van werkgelegenheid op de korte termijn prevaleert kennelijk boven het scheppen van meer banen op de langere duur. Angst voor modernisering en angst voor Oost-Europese concurrentie hebben het vooralsnog gewonnen van de noodzaak om de interne markt van de Europese Unie te vervolmaken. En angst is, zoals bekend, een slechte drijfveer.