Haatpreek zegt de een, grandioze film zegt de ander

De Turkse film 'De vallei van de wolven', waarin de Turkse eer wordt gered ten koste van het leven van een aantal Amerikaanse soldaten in Irak, is bij de Turkse gemeenschap in Duitsland een groot succes.

Als de knappe held na een adembenemende worsteling een dolk in het hart van de slechterik priemt, blazen de Duits-Turkse bioscoopbezoekers stoom af. Er wordt geklapt en gejoeld. De dolk is een eeuwenoud erfstuk, de held is een Turk en de bad guy is een Amerikaan, genaamd 'Sam', zoals in 'uncle Sam'.

De overwinning van het goede is de finale van een actiefilm met een hoge dosis afgeschoten ledematen. Conform de regels van het genre zijn de rollen in Kurtlar Vadisi (Nederlandse titel: De vallei van de wolven) glashelder verdeeld. De Turken zijn goed, de Amerikanen slecht. In Duitse media is de Turkse film gebrandmerkt als een 'Christus karikatuur'. In Turkse wijken in Berlijn is de productie van regisseur Serdar Akar een mega-hit.

De plot is overzichtelijk. De film begint met een waar gebeurd incident. Op 4 juli 2003 overvielen Amerikaanse militairen een Turks hoofdkwartier in Noord-Irak. Elf Turkse soldaten werden, met een zak over hun hoofd, afgevoerd. In Turkije werd de Amerikaanse actie ervaren als een vernedering. In de film neemt een Turkse geheim agent, Polat Alamdar, wraak voor die krenking. De Amerikaanse militair Sam William Marshall was verantwoordelijk voor het incident met de zak. Alamdar trekt naar Irak om Sam te vermoorden en zo de eer van de Turkse soldaten en de natie te redden.

De Amerikanen zijn schurken zonder eergevoel. Het ene moment bidden ze tot Jezus aan het kruis, vijf minuten later blazen ze een heel dorp op. Amerikaanse soldaten vernederen Turkse soldaten. Amerikanen vermoorden aan de lopende band vrouwen en kinderen. Amerikanen folteren gevangenen. Amerikanen beroven Irakezen van hun organen om ze te verkopen in Londen, New York en Tel-Aviv. Het christendom is niet meer dan een beschaafd ogend vernis. Sam is een pianoliefhebber met een tik voor Beethoven. Tussen het moorden door fluit hij 'Alle Menschen werden Brüder'.

De moslims in de film zijn ook geen modelburgers, maar ze hebben gevoel voor eer en respect voor menselijke waardigheid. Hun geestelijk leider, sjeik Abdurrahman Halik Kerkuki, aanhanger van het sufisme en heel ver familie van de profeet Mohammed, is tegen zelfmoordaanslagen en onthoofding van westerse gegijzelden. Zijn argumenten zijn interessant. Aanslagen treffen altijd onschuldige omstanders, zegt hij. Geweld geeft de islam bovendien een slechte reputatie en verdeeld de islamitische gemeenschap. Moslims moeten zich verre houden van vergelding. Ze moeten geduld hebben: eens zal de islam zegevieren.

De film is een groot succes. In Turkije, en onder Duitsers van Turkse afkomst. In de Turkse wijken van Berlijn, in Neukölln en Wedding, trekt de film volle zalen. In bioscoopcomplex Alhambra in Wedding is Kurtlar Vadisi zes keer per dag te zien. Gisteravond applaudisseerde het volwassen Duits-Turkse publiek drie keer. Twee keer tijdens de moord op een Amerikaan en tijdens de aftiteling.

In de Duitse media heeft Kurtlar Vadisi pittige reacties losgemaakt, vooral in de conservatieve Frankfurter Allgemeine Zeitung. De FAZ noemde de film in een hoofdcommentaar 'een haatpreek met filmische middelen'. De film voedt racistische, anti-Amerikaanse, antichristelijke en antisemitische sentimenten, aldus de krant. 'Vroeger noemde je zoiets propaganda.' De filmcriticus van de krant noemde de film 'perfide entertainment' en een 'statement in de oorlog der culturen'. Een verslaggever zag zich in een bioscoop in Berlijn als lid van een bedreigde minderheid. In Wedding doet vooral het anti-Amerikanisme het goed. 'Een heel goede film', zegt Göl Isik (28), verkoper, na afloop. 'De Amerikanen willen de politieagent van de wereld zijn. Nu zie je wat voor hufters het zijn. Het is allemaal waar gebeurd.' Isik verwijst naar een martelscène in een gevangenis, die ook in de film Abu Ghraib heet.

'Grandioos', zegt Irci Himmet (50), ondernemer, 'Wunderbar.' Ook Himmet vind dat Amerikanen hun verdiende loon krijgen. Hij heeft ook oog voor de religieuze ondertoon. 'De Amerikanen hebben in Mesopotamië niets te zoeken. De christelijke wereld voor de christenen, de islamitische wereld voor de moslims. Zo was het en zo zal het weer worden.'

Niet iedereen is enthousiast. 'Veel te nationalistisch', zegt een jongeman. Toch had hij een leuke avond. Op de special effects was niets aan te merken.