Een beetje bloed voor een beetje liefde

De personages van de Pakistaans-Nederlandse schrijfster Naema Tahir denken macht te ontlenen aan seksuele slavernij. Nee, dan de hoofdpersoon van de nieuwe roman van Heleen van Royen: die neemt het heft in handen en betaalt daar de prijs voor.

“Als een vrouw de macht heeft over het bed van haar man, heeft ze de macht over iedereen.' Deze regel stamt niet uit Het volkomen huwelijk , het gedateerde seksuele voorlichtingsboek van de Haarlemse gynaecoloog Th.H. van de Velde van 1926, maar uit het vorige maand verschenen literaire debuut van de 36-jarige juriste Naema Tahir, een moderne Nederlandse vrouw van Pakistaanse herkomst. De strekking van haar aforisme is niettemin dezelfde als Van der Veldes boodschap die tachtig jaar geleden modern was. Hij wilde het onder emancipatie lijdende huwelijk redden door aan vrouwen een zekere seksuele macht toe te dichten. Wie een man seksueel aan zich weet te binden, zo luidde de les in die tijd, is verzekerd van bescherming. En meer kan een vrouw toch niet wensen of verwachten?

Inmiddels weet iedereen beter. Dankzij de Eerste Feministische Golf, aan het eind van de 19de eeuw, kon men al weten dat niet het bed, maar politieke rechten en economische onafhankelijkheid de voorwaarden vormen voor het verwerven van macht. De Tweede Feministische Golf van de jaren zeventig ging verder. Behalve politieke rechten en economische onafhankelijkheid, bleek seksuele zelfbeschikking een onmisbare sleutel tot bevrijding. Vandaar het zo zwaar bevochten recht op anti-conceptie en legale abortus.

Aan dit inzicht is Naema Tahirs personage, dat hoog op geeft over seksuele macht, nog lang niet toe. De 25-jarige Nederlands-Pakistaanse moslima in het verhaal “Bruidsnacht' gelooft heilig in het traditionele huwelijk. Alles heeft ze er voor over om te trouwen: ze is bereid haar medicijnenstudie op te geven en voor te wenden dat ze maagd is. Zonder morren laat ze zich uithuwelijken aan een man die ze niet kent en ze slikt de pil om er voor te zorgen dat ze tijdens de huwelijksnacht menstrueert. Want wie bloedt tijdens de huwelijksnacht kan daarna macht uitoefenen over het bed van haar man en daarmee over iedereen.

Diep gelukkig is ze als haar bloederige “list' om maagdelijkheid te veinzen slaagt. “Maagdelijkheid was maakbaar'' Maar dat wisten we toch al? Er zijn tientallen trucs, er zijn zelfs moslima's die operatief hun maagdenvlies laten herstellen. Maar wat schieten ze ermee op, behalve dat ze hun slavernij bevestigen?

Raadsel

Wat Tahir, die zich blijkens interviews zélf aan uithuwelijking ontworstelde en met haar traditioneel denkende moslimfamilie brak, beoogt met haar onderwerping predikende literaire fictie is een raadsel. Drie verhalen bevat haar Kostbaar bezit, alle drie over vrouwen met een Nederlandse-Pakistaanse achtergrond, aan wie de westerse vrouwenemancipatie voorbij is gegaan. Geen van haar personages komt in opstand tegen gedwongen huwelijken of tegen de maagdelijkheidscultus. Het enige “recht' dat ze opeisen is het recht op lustbevrediging en verzaligd leggen ze zich er bij neer dat die alleen te vinden is in verboden seks.

Zo ook het twaalfjarige (!) Tilburgse meisje Nargis, dat er tijdens haar vakantie in Pakistan in slaagt haar getrouwde oom te verleiden. Geweldig vindt ze hem. “Haar kelkje werd soepeler en wijder en hij complimenteerde haar groots. Als een ervaren eega anticipeerde ze zijn ejaculatie'. Oom leeft zich helemaal uit. “Langzaam kreeg ze door dat hij haar de eerste keren had gespaard. Slechts teder had hij toen toegang gezocht. Slechts gedeeltelijk en met genegenheid was hij haar bloemkelkje binnengestampt. En ze hield van hem'.

Literair gezien stellen de verhalen niets voor en als prikkel-lectuur voldoen ze nog minder. Maar als het geen literatuur en geen porno is wat Tahir wil bedrijven, wat beoogt ze dan wél? Zou de strekking van haar verhalen (seksuele onderwerping is fijn, dus is de islam voor vrouwen een zegen) een aanklacht kunnen inhouden? Ik betwijfel dat. Als aanklacht tegen de seksuele onderwerping van moslimvrouwen zou zo'n boek pas effectief zijn als Nargis haar oom bij de politie aangaf of met het keukenmes zijn ballen afsneed. In plaats daarvan laat het kind zich nacht na nacht euforisch nemen zonder condoom, hunkerend naar erkenning van haar vrouwelijkheid. Als Nargis na vijf weken naar Nederland terugkeert is ze waarschijnlijk zwanger, waar ze intuïtief hevig naar verlangt.

Wellicht - dat kan natuurlijk ook nog - is Kostbaar bezit een parodie op de valse idealen waarmee islamitische meisjes worden grootgebracht, zoals in Nederland generaties meisjes met de prefeministische puberale fantasieën van Leni Saris zijn doodgegooid. Maar ik betwijfel sterk of Tahir dat oogmerk had, al was het maar omdat iedere ironie of humor in haar verhalen ontbreekt.

Leni Saris

Wie een geslaagde parodie wil lezen op de zoetelijke en versluierende praatjes waarmee meisjes generaties lang tot het “volkomen huwelijk' zijn verleid, kan beter terecht bij Heleen van Royen. Julia, de hoofdpersoon van haar nieuwe roman De ontsnapping heeft in haar jeugd Leni Saris verslonden, in haar boeken geloofd en het daarin vertolkte ideaal (zorgen voor een man en kinderen) nagestreefd. Gelukkig heeft ze zichzelf, wijs geworden door onder meer de echtscheiding van haar ouders en de katholieke bigotterie van haar gemaltraiteerde moeder, voor één ding behoed: afhankelijkheid. In De ontsnapping laat Van Royen op een geestige manier zien waarom dat essentieel is, waarbij ze en passant door middel van een paar simpele omdraaiingen ook nog eens een paar taboes omver kegelt.

Julia heeft een “moderne man' , zo één die ook helpt bij het huishouden en de opvoeding van de kinderen. Zijn betuttelende bijdrage aan het boenen en schrobben blijkt echter niets te verhelpen aan Julia's probleem dat ze zich kapot verveelt, gek wordt van haar aandacht opeisende kinderen en seksueel geen bevrediging vindt bij haar klein geschapen man. Haar redding is dat ze - buiten hem om - een kapitaal heeft vergaard dat haar in staat stelt de benen te nemen. Ze sust haar geweten door haar gezin niet onverzorgd achter te laten. Natuurlijk heeft ze schuldgevoelens, maar kom op, daar trekken zoveel mannen zich ook niets van aan. Dus houdt ze zich onbereikbaar in haar villa in de Algarve, laat haar 37-jarige lijf en hoofd door een plastisch chirurg onder handen nemen en vindt een pikzwarte pornoster annex gigolo die haar met zijn knoert van een geslachtsdeel verregaand genot bezorgt.

Maar toch is zo'n leven ook niet alles. De zwarte Romeo - zoals Julia's seksslaaf zich noemt - laat zich niet temmen en brengt haar uiteindelijk in de problemen. Dus moet ze met hangende pootjes terug. Terug - en hier stond mijn hart even stil van schrik - naar Leni Saris? Naar het liefdevolle gezin waar moeder niet gemist kan worden en waar zij in afhankelijkheid haar verdere leven zal slijten? Nee, dames én heren! Julia (Jules voor intimi) ís thuis helemaal niet gemist. Haar echtgenoot heeft inmiddels de 28-jarige Thaïse schoonheid Mae voor de kinderopvang en de seks, iemand die niet maalt om de omvang van zijn pik en die bovenal niet over de middelen beschikt om weg te lopen.

Heleen van Royen heeft niet de pretentie literatuur te schrijven, zoals ook uit haar vorige romans De gelukkige huisvrouw (2000) en Godin van de jacht (2003) al bleek. Niettemin is De ontsnapping aanzienlijk leesbaarder dan Kostbaar bezit, waaruit die ambitie wél spreekt. Tahir kan niet schrijven, haar proza is lachwekkend door onbeholpenheid (“hij streelde haar schitterende klit'). Van Royen beheerst de montere babbelstijl van Leni Saris daarentegen uitstekend en is hooguit lachwekkend als ze dat beoogt. Op een onweerstaanbaar grappige wijze drijft ze de spot met mannen, terwijl ze haar vrouwelijke personage met haar hopeloze jacht op geluk allerminst spaart. Vrolijk maakt ze melding van een probleem dat zelfs Renate Dorrestein nog niet heeft aangesneden. In plaats van de dr. v. (droge vagina) trakteert ze ons op een wij. v. (wijde vagina) waarvan vooral vrouwen die gebaard hebben last schijnen te krijgen, maar waaraan - geen nood - operatief iets kan worden gedaan.

Thuiskomst

Er is maar één omstandigheid waar niets meer aan kan worden verholpen na Julia's ontsnapping: al zou ze willen, ze kan niet terug. Geen truc kan haar symbolische maagdenvlies herstellen. Want wat zegt haar echtgenoot bij thuiskomst? Dat ze aan de vrijheid heeft geproefd en meer zal willen en zich nooit meer aan hem zal onderwerpen. “Zo gelukkig als Mae nu met mij is, zul jij nooit meer met me worden. Voor háár ben ik nummer één. En dat is wat ik wil, dat is waar ik recht op heb, waar ieder mens recht op heeft'.

De Thaise Mae doet, precies als de personages van Tahir, alsof een (aanstaande) echtgenoot voor haar nummer één is. De schijn van exclusieve seksuele beschikbaarheid is hun kostbaarste bezit. Zowel geestelijk als lichamelijk leven ze ver vóór Het volkomen huwelijk van Van der Velde. Ze leven in slavernij. Tahir biedt hun een uitweg die natuurlijk geen uitweg is: een beetje bloed voor een beetje liefde. Dat zij daarmee opgesloten blijven in “de maagdenkooi' - zoals Hirsi Ali dit middel tot vrouwenonderdrukking zo treffend omschreven heeft, mag duidelijk zijn.

Laat er in Gods of Allahs naam een Heleen van Royen onder de moslima's opstaan die kan overbrengen dat ontsnapping en macht over jezelf alleen bereikbaar is voor vrouwen wier kostbaarste bezit geen handelswaar is.

Reacties naar boeken@nrc.nl

Naema Tahir: Kostbaar bezit. Prometheus, 223 blz. euro 16,95.

Heleen van Royen: De ontsnapping. Foreign Media Books, 295 blz. euro 19,90