'Deze snelheid en schaal nog nooit vertoond'

Nu de vogelgriep Europa definitief heeft bereikt, loopt de spanning ook in Brussel op. Deze week kwam daar de top van de veterinaire wereld bij elkaar. 'Je deelt een grote zorg, maar het is ook heel boeiend.'

Ganzen trekken over Sittard. In Nederland moet pluimvee vanaf maandag binnen worden gehouden, zodat de dieren niet besmet worden door trekvogels. Foto WFA WFA61:WILDE GANZEN:SITTARD;16FEB2006- Grote groepen ganzen trekken over Nederland zoals hier in Sittard. Door het grote gevaar van besmetting is Nederland de ophokplicht ingegaan wat het pluimvee moet beschermen tegen besmetting van de "wilde vogels". WFA/wc/str. Jurgen Mols WFA WFA

Terwijl Nederland ontwaakt onder een hardnekkige regenbui, stapt Martijn Weijtens woensdagmorgen op station Amsterdam-Lelylaan in de internationale trein naar Brussel. Het is 6.24 uur. Die nacht is uit laboratoriumonderzoek duidelijk geworden dat dode zwanen op het Duitse Oostzee-eiland Rügen zijn gestorven aan de vogelgriep, veroorzaakt door het H5N1-virus - een potentieel ook voor mensen dodelijke variant.

Weijtens, plaatsvervangend Chief Veterinary Officer bij het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) en de op één na hoogste veterinaire autoriteit in Nederland, is op weg naar een tweedaagse vergadering van het Permanent Comité voor de Voedselketen en Diergezondheid (Scofcah in de Engelse afkorting). Daar komen topdeskundigen van de 25 EU-lidstaten regelmatig bijeen om informatie uit te wisselen, gezamenlijk beleid tegen dierziekten te ontwikkelen en acties op elkaar af te stemmen.

In de trein neemt Weijtens de agenda nog eens door. De Europese Unie lijkt één grote ziekenboeg voor dieren. In Duitsland is varkenspest onder wilde zwijnen opgedoken. De schapenziekte Blue Tongue is gesignaleerd in Engeland en Spanje. Er heerst Newcastle Disease, een besmettelijke vogelziekte. Mond- en klauwzeer bedreigt Griekse koeien, er is een visziekte in Engeland en Zweden en ook hondsdolheid.

'Slechts routinepunten', zegt Weijtens. Alle aandacht van de Europese topveterinairen gaat uit naar de snelle opmars van de vogelgriep. Een extra gevoelig punt voor Nederland, dat getraumatiseerd uit de 'vogelpest'-crisis van drie jaar geleden is gekomen. Dertig miljoen kippen werden toen preventief geruimd. De economische schade beliep honderden miljoenen euro's.

Op station Den Haag HS stapt Sanna Mesman ook op de trein naar Brussel. Zij is als product manager van het 'account diergezondheid' bij de Voedsel- en Warenautoriteit het tweede lid van de Nederlandse afvaardiging naar Scofcah. In Brussel zal Ton Akkerman zich bij het team voegen. Hij is de 'veterinaire raad', die door het ministerie van Landbouw op de Nederlandse ambassade in de Belgische en Europese hoofdstad is gestationeerd.

In de trein overlegt het drietal per mobiele telefoon over de te volgen strategie tijdens de vergadering. Nederland zal optrekken met Frankrijk. Beide landen zijn voorstander van het preventief vaccineren van pluimvee tegen het H5N1-virus. Maar binnen de EU is niet iedereen overtuigd van die aanpak.

Om 9.30 uur stappen Weijtens en Mesman het Centrum Albert Borschette binnen. In deze betonnen vergaderkolos zal het veterinaire gezelschap twee dagen om de langwerpige tafel zitten. Aan de ene kopse kant de vertegenwoordigers van de Europese Commissie, aan de andere kant een groot projectiescherm. Achter de deelnemers de hokjes van de tolken, die met hun werk- en rusttijden (nooit langer dan vier uur achter elkaar tolken) het vergaderritme bepalen.

Onder de ervaren dierenartsen heerst opwinding, vertelt Weijtens telefonisch tijdens een pauze. 'Je deelt met elkaar een grote zorg, maar het is ook heel boeiend. Vogelgriep op deze schaal in Europa, en de snelheid waarmee het zich verspreidt - dat is nog nooit vertoond.'

Om 10.10 uur opent voorzitter Bernard van Goethem, de Belgische topambtenaar voedselveiligheid en diergezondheid van de Europese Commissie, de bijeenkomst. Elk land legt uit welke maatregelen het neemt tegen de vogelgriep, oftewel 'AI', aviaire influenza, zoals de ziekte in vakkringen wordt genoemd.

De Scandinavische landen hebben na de vondst van de dode zwanen op Rügen een onmiddellijke ophokplicht ingesteld. De Franse afvaardiging legt uit dat vogelgriep een zwaar politiek dossier is, waar premier De Villepin en president Chirac zich persoonlijk mee bemoeien. Frankrijk wil eenden in het zuiden van het land gaan vaccineren. De Nederlandse delegatie vertelt dat vermoedelijk afschermingsmaatregelen in de pluimveesector gaan gelden. Een paar uur later kondigt minister Veerman (Landbouw) in Den Haag de maatregelen aan.

De lidstaten gaan die woensdagochtend akkoord met twee door de Commissie voorbereide maatregelen. Er wordt een bedrag van 1,9 miljoen euro verdeeld over de lidstaten voor het onderzoeken van dieren op het virus, het zogenoemde monitoring. En ze besluiten dat er een importverbod komt voor onbehandelde veren uit landen buiten de Europese Unie.

De middagsessie wordt deels besteed aan andere onderwerpen. Zo zijn er zorgen over een uitbraak van mond- en klauwzeer in Turkije vlakbij de grens met Griekenland. Toch dwingt de actualiteit tot hernieuwde beraadslagingen over de vogelgriep. Hoe kan Europa zijn pluimveehouderijen beschermen? Op tafel ligt een voorstel van tien bladzijden van de Commissie om buffergebieden in te stellen bij zones waar een vervoersverbod geldt. Het voorstel wordt 's avonds naar de lidstaten gemaild.

Donderdagochtend wordt er van 9.15 tot 13.15 uur vergaderd. Wat te doen bij de vondst van dode, besmette vogels? En welke maatregelen te nemen bij een uitbraak van vogelgriep op een pluimveebedrijf? Kunnen de lidstaten een uniforme handelwijze afspreken? Ook wordt gesproken over de oprichting van een rapid intervention force van deskundigen uit de lidstaten die bij een uitbraak landen zonder deze expertise te hulp kunnen schieten. Landen zoals Turkije en Nigeria, die nu ook kampen met vogelgriep.

In de middagsessie wordt er gestemd over de voorstellen van de Commissie. Over de aanpak van dode wilde vogels is iedereen het eens. Maar Italië keert zich aanvankelijk tegen het voorstel over de bufferzones. Niemand begreep eigenlijk waarom, zegt Weijtens. Later stemt het land toch in. Ook blijft onduidelijk of er op Noord-Cyprus nu wel of niet vogelgriep heerst. Is er in het Turkse laboratorium en daarna in het referentielaboratorium in Engeland iets misgegaan? 'Voor het totale beeld is dat niet echt belangrijk', vindt Weijtens.

De Nederlandse veterinair deskundige neemt donderdagmiddag om 16.50 uur op Brussel Centraal de trein terug naar Amsterdam. Nederland en Frankrijk hebben hun punt over omstreden vaccinatie in deze twee dagen niet kunnen verzilveren. Daarover gaan de twee landen maandag eerst met de Commissie in de slag. Dinsdag is er weer Scofcah.