Pijnlijke oorvijg voor Frankrijk

Franse gevangenen zitten in overvolle cellen, worden berecht in bouwvallige rechtszalen en hebben vaak onvoldoende toegang tot advocaten, meent de Raad van Europa.

De slechte leefomstandigheden in overbevolkte gevangenissen is niet de enige kritiek van de Raad van Europa op het respect voor de mensenrechten in Frankrijk. En de toestanden van vuilheid, bouwvalligheid en tekortschietende voorzieningen die Álvaro Gil-Robles, commissaris voor de mensenrechten bij de Raad van Europa, beschrijft zijn ook verre van onbekend. Zo zijn er de laatste jaren twee parlementaire onderzoeken geweest.

Toch is de kritiek van de Raad van Europa, die toeziet op democratie en mensenrechten in de 46 aangesloten landen, hard aangekomen. Gil-Robles schrijft dat Frankrijk van oudsher de mensenrechten respecteert en deze op papier ruimschoots uitgewerkt heeft, maar dat er 'een kloof' is tussen teksten en praktijk 'die heel groot kan blijken'. Mensenrechtenorganisaties hebben het rapport van Gil-Robles ontvangen als 'een schande' voor Frankrijk en 'oorvijg' voor de regering.

Minister van Justitie Pascal Clément noemde het rapport van de Raad van Europa gisteren 'onbillijk', al erkende hij wel dat er 'onbetwistbare' problemen zijn - minister van Binnenlandse Zaken Sarkozy sprak deze week nog van 'onwaardige' toestanden. Maar de regering werkt er hard aan om de toestand te verbeteren, aldus Clément. Sinds 2002 zijn er 13.000 cellen bijgekomen. Als zijn voorgangers doortastender waren geweest, zou hij nu 'een nieuwe gevangenis per maand openen.'

Gil-Robles ontving de reacties vanmorgen koel. In de krant Le Parisien verzekerde hij dat zijn rapport 'geen lessen geeft' maar 'de feiten laat zien zoals ze zijn'.

En die feiten gaan over meer dan overbevolking. Zo constateert Gil-Robles dat de straffen die Franse rechters uitspreken langer en talrijker worden. Nieuwe wetten maken dat mogelijk, zonder dat het geld beschikbaar komt om de gevolgen op te vangen. Volgens Gil-Robles veroorzaakt de langjarige overbevolking een probleem voor de 'veiligheid van de toekomst'. Gedetineerden worden niet voorbereid op terugkeer in de samenleving, maar zitten eenvoudig opgeborgen in een 'pakhuis'.

Ook het rechtssysteem functioneert niet goed door een gebrek aan middelen. Rechtszalen zijn bouwvallig en te klein, centra voor asielzoekers bieden volgens Gil-Robles het aanzien van 'een tijdperk waarvan elk beschaafd mens dacht dat het in Frankrijk voorbij was'. Steeds komt in zijn rapport dezelfde tendens terug: voor wie in Frankrijk bestraft of geweerd wordt, is een menswaardige behandeling niet gegarandeerd.

Scherpe kritiek heeft Gil-Robles op de beperkte bijstand door advocaten. Zij krijgen geen inzage in dossiers. Verdachten van terrorisme kunnen 72 uur worden vastgehouden zonder enig contact met een advocaat te mogen hebben. Ook op andere punten spoort hij Frankrijk aan tot meer respect voor burgers. Zo zouden politieagenten moeten worden verplicht zich te legitimeren als burgers daarnaar vragen, en zou Frankrijk gehoor moeten geven aan eerdere veroordelingen door het Europese Hof voor de Rechten van de Mens voor het geboeid vervoeren van zieke gedetineerden.

Minister Clément wil nadenken over de mogelijkheid terrorismeverdachten in voorlopige hechtenis een advocaat toe te wijzen.