EU dringt Montenegro haar 'oplossing' op

De EU dreigt - opnieuw - haar hand te overspelen op de Balkan, door Montenegro in harde bewoordingen voor te houden dat het zich moet voegen naar de wensen van Brussel, op straffe van ernstige consequenties.

EU-bemiddeling in Montenegro lijkt haar doel te missen.

In april gaan de Montenegrijnen naar de stembus voor een langverbeid referendum over de onafhankelijkheid van hun land. Drie jaar lang hebben ze op dat referendum moeten wachten. Per maart 2003 dwong de Europese Unie, in een poging het Montenegrijnse streven naar onafhankelijkheid te frustreren, Servië en Montenegro, partners in het toenmalige Joegoslavië, een 'unie' op. De unie Servië en Montenegro zou drie jaar moeten bestaan; na die drie jaar zouden de Montenegrijnen in een referendum mogen beslissen of ze die onafhankelijkheid alsnog wilden.

De looptijd van de unie verstrijkt volgende maand. Ze heeft in geen enkel opzicht gefunctioneerd, omdat noch de Serviërs, noch de Montenegrijnen er warm voor liepen. En dus wil de Montenegrijnse regering in april haar burgers naar de stembus roepen om over de onafhankelijkheid te stemmen.

Maar over de modaliteiten van het referendum zijn de regering (pro-onafhankelijkheid) en de oppositie (in meerderheid voor handhaving van de band met Servië) het niet eens geworden. Over de vraag bijvoorbeeld welke meerderheid een antwoord moet opleveren op de vraag of Montenegro onafhankelijk moet worden: vijftig procent plus één van de opgekomen kiezers, zoals de regering wil (en zoals de wet voorschrijft)? Of vijftig procent plus één van het ingeschreven electoraat (zoals de oppositie wil)? En moeten de honderdduizenden in Servië wonende Montenegrijnen ook stemmen (zoals de oppositie wil, in de wetenschap dat die honderdduizenden tegen de onafhankelijkheid zijn)? En hoe hoog moet de minimale opkomst zijn, 50 procent (zoals de oppositie wil) of 41 (zoals de regering wil)?

Uiteindelijk aanvaardden de ruziënde partijen het aanbod van de Europese Unie om te bemiddelen. Daarbij beloofde Brussel alleen advies te geven en de Montenegrijnen geen oplossingen op te leggen.

Gisteren bezocht EU-bemiddelaar Miroslav Lajcak Podgorica, mét de EU-voorstellen. Onafhankelijk wordt Montenegro pas, zei hij, als niet 50 maar 55 procent plus één van de opgekomen kiezers het wil. En: het referendum moet niet in april worden gehouden, maar op 14 mei.

Het was eens niet dat voorstel dat in Podgorica tot verontwaardiging leidde, maar de toon en de dreigementen van Lajcak. Volgens het Servische blad Danas zei Lajcak dat aanvaarding van zijn voorstel een voorwaarde vormt voor toetreding van Montenegro tot de EU. Afwijzing daarentegen betekent dat Montenegro 'de weg van de Balkan' opgaat, hetgeen 'onwettig' is. 'Je kunt niet toetreden tot de EU en tegelijkertijd de beslissingen van de EU negeren', zo werd de Slowaakse diplomaat geciteerd.

Podgorica reageerde woedend: het wees het voorstel direct af. De EU, aldus de Montenegrijnse president Filip Vujanovic, weegt de stem van de tegenstemmer zwaarder dan de stem van de voorstemmer. Dat is niet democratisch. De EU, aldus parlementsvoorzitter Ranko Krivokapic, 'schept een kunstmatige meerderheid'. En bovendien, aldus de regering (en ze werd daarin zelfs bijgevallen door de oppositie) had de EU beloofd geen oplossingen op te leggen - maar de dreigementen van Lajcak klonken wel heel erg naar 'een stikken-of-slikken-systeem'.

Servië deed gisteren ook een duit in het zakje. Dinsdag tikte de EU de regering in Belgrado nog op de vingers: keer op keer had die geweigerd antwoord te geven op de vraag wat men gaat doen als Montenegro voor een vertrek uit de unie kiest. Gisteren gaf Aleksandar Simic, topadviseur van de Servische premier Kostunica, dat antwoord: Servië, zei hij, zal de onafhankelijkheid van Montenegro niet erkennen als de opkomst minder dan vijftig procent bedraagt; en ook de in Servië wonende Montenegrijnen mogen stemmen.

Het leidde weer tot woede in Montenegro. Daar had je het oude Servië weer, het Servië 'zonder scrupules, verstrikt in nationalistische stereotypen', zei een woordvoerder. 'Alweer probeert Servië de situatie in Montenegro te compliceren.'