Zwanen met vogelgriep afkomstig van Zwarte Zee

Het vogelgriepvirus H5N1 duikt nu incidenteel op bij knobbelzwanen. Deskundigen verwachten dat met de vogeltrek uit Afrika veel meer besmette vogels zullen overvliegen.

Vooral knobbelzwanen blijken nu in Europa te bezwijken aan de gevaarlijke vogelgriepvariant H5N1. Nadat er vorige week in Italië en Griekenland besmette dode zwanen werden aangetroffen, zijn er nu ook twee gevallen op het Duitse eiland Rügen in de Oostzee. Monsters uit de Duitse zwanen werden onderzocht door het Robert Koch Instituut in Berlijn.

Waarom zijn het juist knobbelzwanen die nu aan het virus bezwijken? Hans Peeters van Vogelbescherming Nederland in Zeist heeft er geen definitief antwoord op. “Sowieso is bekend dat watervogels makkelijk besmet raken met griepvirussen. Verder is het zo dat opvallende grote witte vogels als zwanen relatief snel gevonden worden als ze ergens dood in een weiland liggen. Van eenden weten we dat zij wel drager kunnen zijn van griepvirussen, maar er niet ziek van worden of doodgaan. Kennelijk zijn zwanen wat bevattelijker. Aan het einde van de winter zijn veel vogels verzwakt, en het virus zou ze net de nekslag kunnen hebben gegeven.“

De dode knobbelzwanen zijn volgens Peeters waarschijnlijk afkomstig uit de regio rond de Zwarte Zee, waar in de herfst al H5N1 was uitgebroken. Daar hebben de zwanen de infectie opgelopen, waarna ze vanwege de koude naar een warmere omgeving zijn gevlogen. De dieren zijn niet meteen aan de infectie bezweken en konden daarom nog flinke afstanden afleggen, tot aan Sicilië toe. Van de Griekse zwanen is bekend dat ze al twintig dagen voordat zij bezweken in Griekenland aankwamen. Of de dode Duitse zwanen ook uit het Zwarte Zee-gebied komen, is iets minder zeker, zegt Peeters. “Rügen ligt eigenlijk net een beetje te noordelijk.“

Volgens Peeters zijn de knobbelzwanen in het Zwarte Zee-gebied besmet geraakt door contact met pluimveehouderijen, een secundaire infectie dus. “Er zijn fokkerijen in de open lucht en kippenmest wordt gebruikt op het land.“

Overigens bleek het H5N1-virus uit de dode zwanen in Zuid-Italië genetisch verwant aan de stam die in het voorjaar van 2004 opdook onder wilde vogels rond het Chinese Qinghai-meer. Deze virusstam verspreidde zich al over Siberië, Mongolië, Oekraïne, Roemenië, Turkije en Nigeria.

De H5N1-besmettingen die nu in Europa bij knobbelzwanen geconstateerd worden zijn waarschijnlijk geïsoleerde gevallen, hoewel niet kan worden uitgesloten dat het virus ook in andere vogelsoorten sluimert. Aan het eind van deze maand, begin maart, komt de vogeltrek vanuit Afrika op gang. Europa bereidt zich daarom voor op mogelijk grote aantallen besmette vogels die zullen overvliegen. Veel landen, ook Nederland, voeren daarom een ophokplicht in voor pluimvee. Of het gevaarlijke H5N1-virus huist onder Afrikaanse trekvogels is onbekend, maar vast staat dat een aantal van de “risicosoorten' vanuit Afrika Nederland kunnen bereiken. Volgens Peeters zijn dat vooral eendensoorten, “slobeenden, pijlstaarten en wintertalingen.“