Vaders die willen moederen

Mannen die er weloverwogen voor kiezen om minder of helemaal niet te werken om de opvoeding van de kinderen op zich te nemen, zijn nog steeds een bijzonderheid.

Vlak voor de geboorte van zijn zoon, nu zo'n tien jaar geleden, vertelde Rudolf Hunnik (43) aan een vrouwelijke collega dat hij minder zou gaan werken om voor zijn kind te zorgen. “Zo, dus jij profiteert van je vrouw“, was haar reactie. Anderen merkten op dat Hunnik “dan wel de hele dag met buurvrouwen koffie zou gaan drinken'. Hunnik werkt twee dagen in de week als verkoopmedewerker bij een groot warenhuis. De andere dagen zorgt hij voor zijn zoon van tien en dochter van zes, doet hij het huishouden en is hij medewerker van de Stichting Huismannen.nl. Zijn vrouw werkt fulltime als musicus. “Het was voor mij een heel natuurlijke keuze om voor mijn kinderen te gaan zorgen“, zegt Hunnik. “Het ging goed met de carrière van mijn vrouw, dus het was tamelijk logisch dat ik minder zou gaan werken.“

Inmiddels zijn we tien jaar verder, wordt een vader die zijn kinderen naar school brengt niet meer gek aangekeken, maar is het aantal mannen dat minder gaat werken om een deel van de zorg van de kinderen op zich te nemen nauwelijks gegroeid. Ging in 1997 10 procent van de vaders minder werken na de geboorte van hun eerste kind, in 2003 was dat met 13 procent niet veel gestegen. Voor vrouwen lag dat percentage op 56 procent. De oorzaken zijn uiteenlopend. Een van de belangrijkste is het taboe dat nog altijd bestaat op parttime werk. Vooral voor mannen in hogere functies blijkt het - meestal door een starre bedrijfscultuur - moeilijk om van fulltime naar een parttime functie te gaan. Maar ook het traditionele denken dat mannen niet voor hun kinderen kunnen zorgen en reacties uit de omgeving over het “je vrouw voor je laten werken' spelen een grote rol. “Dat soort reacties kun je verwachten“, weet Hunnik. “Je moet tegen de bestaande cultuur in durven gaan.“

Mannen die af en toe een woensdagmiddag thuis zijn om met hun kinderen wat quality time door te brengen, zijn al lang geen uitzondering meer. Maar vaders die er bewust voor kiezen om minder te werken, de zorg voor hun kinderen op zich te nemen en “huisman' te worden, zijn nog steeds vrij zeldzaam. Marcel Veelen startte in 2000 een website voor huismannen, omdat hij zelf op zoek was naar informatie en naar “lotgenoten'. Nadat het webadres van www.huismannen.nl in een populair radioprogramma was genoemd, kreeg zijn site in één dag 800 hits. “Er kwamen heel veel reacties van mannen die zeiden: hé, er is nog zo iemand. Mannen die al twintig jaar huisman waren en zich jarenlang miskend voelden.“

Ook voor Veelen was het pionieren toen hij zo'n zeven jaar geleden stopte met werken om voor zijn kinderen te zorgen. “Ik zag 's ochtends alle mannen uit de wijk in hun auto voor het stoplicht staan, op weg naar hun werk. Ik bleef achter met alleen maar vrouwen.“ Nu zijn zoons allebei naar school gaan, werkt Veelen parttime. Een baan van 24 uur, met flexibele werktijden bij een internetbedrijf. “Net zoals veel vrouwen werk ik tot drie uur 's middags.“ Daarna is Veelen te vinden op het schoolplein, om zijn kinderen op te halen. “Dat ik mijn eigen tijd in kan delen, is natuurlijk heel luxe.“

Veel werkgevers zijn echter niet zo flexibel. Socioloog en organisatieadviseur Hilde Veraart deed onderzoek naar deeltijdwerk onder hoger opgeleiden binnen Nederlandse bedrijven en was verbaasd over de starheid van een groot deel van de werkgevers. Voor mannen is het nog moeilijker dan voor vrouwen om parttime werken ter sprake te brengen, zegt ze. “Van een vrouw wordt het wat gemakkelijker geaccepteerd dan van een man, vooral omdat vrouwen vaak in ondersteunende of staffuncties werken. Bovendien werken veel meer mannen in leidinggevende functies en men gaat ervan uit dat dergelijke functies alleen fulltime ingevuld kunnen worden. Ik heb meer dan eens de uitspraak van werkgevers gehoord dat wie parttime wil werken, zijn prioriteiten ergens anders legt en dus niet voldoende gemotiveerd is. Het is prachtig als je de deur uit bent om je relaties te onderhouden, al sta je op de golfbaan, maar een parttime dag wordt als hinderlijk ervaren.“

Eén op de vier mannen zou best parttime willen werken, zelfs als dat betekent dat een deel van het salaris moet worden ingeleverd, weet Veraart. Van de mannen die parttime willen werken, houdt het overgrote deel echter zijn mond. Ook tegenover collega's, omdat in veel bedrijven parttime werken gewoon niet geaccepteerd wordt. “Als je daarover begint, tel je niet meer mee, hoor je er gewoon niet meer bij. Ik heb exit-interviews gehad met high potentials die aangaven op te stappen omdat ze minder wilden werken en op voorhand al wisten dat dat niet bespreekbaar zou zijn. Waarom zou je de donquichot gaan uithangen als je weet dat je carrière daarmee bij een bedrijf voorbij is?“

Eén op de zeven mannen die minder willen werken, stapt zonder discussie op. De andere zes praten er niet over, en houden op die manier de starre bedrijfscultuur in stand.

Toch zou parttime werken in leidinggevende functies geen probleem hoeven zijn, zegt Veraart. Wanneer iemand iedere week op een vaste dag niet aanwezig is, is dit eenvoudig in te plannen. “Wat is er gemakkelijker dan voorspelbaarheid? Aanwezig zijn is vaak heilig, maar zegt niets over efficiency en productiviteit. Bij de minder traditionele, jongere bedrijven zie je dat parttime werken vaak wel mogelijk is. Daar heerst een ander arbeidsethos: het resultaat telt en niet hoe dit bereikt wordt of in hoeveel uur.“

Bij ICT-bedrijf Transfer Solutions uit Leerdam is parttime werken volledig ingeburgerd. Van de 115 medewerkers werkt ongeveer 35 procent parttime, onder wie de drie directeuren. Transfer Solutions kent arbeidscontracten van minimaal tien tot maximaal veertig uur. Voor sommige functies, zoals projectleider, is een vierdaagse werkweek om praktische redenen wel het minimum. Harm Bodewes, business unit manager, heeft in het verleden ook minder gewerkt om voor zijn kinderen te kunnen zorgen. Iedere woensdag was hij thuis. “Parttime werken is niet lastig, het is een kwestie van goede afspraken maken“, zegt Bodewes. “Je leert er heel goed door plannen, omdat je efficiënter moet werken. Wanneer je woensdag vrij bent, weet je op dinsdag dat je pas op donderdag weer verder kunt.“ Ook voor de consultants die bij klanten werken, is parttime geen probleem, vindt Bodewes. Zolang er met de klant maar goede afspraken gemaakt worden en de klus naar tevredenheid geklaard wordt. De redenen die werknemers van het bedrijf hebben om minder te werken, zijn uiteenlopend. “Zorgen voor de kinderen is een reden, maar we hebben ook iemand die op woensdag met zijn muziek bezig is en een van onze directeuren is eigenaar van het Nederlands Bridge-museum. Wij geloven in een goede balans tussen werk en privé.“

Dan blijft er nog het vooroordeel dat mannen niet voldoende zijn toegerust om de opvoeding op zich te nemen. Roel van der Wekken (42) is nu negen jaar huisman en samen met Rudolf Hunnik schreef hij het boek Huismannen, parttime vaders en carrière-papa's. In hun tweede boek Opvoeden is mannenwerk, dat in mei uitkomt, rekenen de auteurs af met bestaande vooroordelen over mannen en opvoeden. Mannen doen het ánders, zegt Van der Wekken, maar daarom niet minder goed. Voor Van der Wekken was parttime werken geen optie: hij zat jarenlang in de zeevaart en was vaak maandenlang weg van huis. “Toen mijn vrouw en ik elkaar net kenden, hadden we in een filosofische bui al eens besloten dat ik voor de kinderen zou gaan zorgen. Mijn vrouw wilde absoluut geen huisvrouw worden, mij leek het juist wel wat om huisman te zijn.“ Na de geboorte van hun eerste kind bleef Van der Wekken thuis, zijn vrouw werkt fulltime als tanker-operator bij een rederij. Negatieve reacties op zijn besluit heeft hij niet gehad. “Wel zei mijn schoonvader “blijf je ontwikkelen'. Als je alleen maar de hele dag met je kinderen bezig bent, blijf je gemakkelijk stilstaan Maar dat geldt voor een huisvrouw natuurlijk net zo goed.“