Schuld pas betalen als het licht uit gaat

De afgelopen vijf jaar is de gemiddelde energierekening 60 procent gestegen. Meer huishoudens laten de rekeningen onbetaald, waarna uiteindelijk de knop omgaat. Schuld en boete bij de Essent-balie in Den Bosch.

Zijn betalingsachterstand is in twee jaar tijd opgelopen tot 2348,33 euro. Een foutje, zo noemt W. Verhoeve uit Tilburg zijn betalingsgedrag bij energieleverancier Essent. “Het was altijd wel lekker om nooit zoveel te moeten betalen voor mijn energierekening. Maar nu heb ik een groot probleem.“ Aan de servicebalie van Essent in Den Bosch laat hij een indrukwekkende stapel aanmaningen zien. “Er moet nu iets gebeuren“, zegt hij tegen de baliemedewerkster. “Want ik heb hier een brief waarin staat dat ik 22 februari word afgesloten.“

Verhoeve, gekleed in eenvoudig overhemd en spijkerbroek, kijkt vanuit een blauwe leren stoel voor de balie hoopvol naar de Essent-medewerkster. Verhoeve is bouwvakker van beroep, maar jaren geleden arbeidsongeschikt verklaard. Hij moet rondkomen van zijn WAO-uitkering en de bijverdiensten van zijn echtgenote in een koekjesfabriek. “Mijn energierekening is nu 115 euro per maand. Voor mij is dat een hele aderlating.“

In veel huishoudens is de maandelijkse energierekening tegenwoordig een beladen onderwerp. Vergeleken met december 2005 is de rekening van een gemiddeld huishouden voor gas en elektriciteit met 7,5 procent gestegen, zo blijkt uit maandag gepubliceerde cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Ten opzichte van 2000 is de energierekening nu 65 procent hoger.

Essent-baliemedewerker William Doggen ziet hoe huishoudens in de problemen komen. “Steeds meer mensen krijgen een betalingsregeling vergeleken met enkele jaren geleden.“ Als de schulden té hoog worden - in de orde van duizenden euro's - verwijst het energiebedrijf mensen door naar professionele schuldhulpverlening zoals schuldsaneringbureaus of kredietbanken.

“Veel huishoudens kunnen het niet meer bolwerken“, zegt ook G. Jaarsma, voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Volkskrediet (NVVK), die mensen helpt met problematische schulden. “Duizend mensen - en vermoedelijk meer - leven zonder licht, gas of water“, zegt hij. Dit zijn volgens hem lang niet altijd mensen met een gat in hun hand, maar huishoudens waarvoor de maandelijkse vaste lasten, zoals de energierekening, simpelweg te hoog zijn.

De grote energieleveranciers bieden hun klanten met schulden vrijwel allemaal de mogelijkheid om achterstallige betalingen gespreid terug te betalen. “Maar als zelfs dat niet lukt moeten we helaas overgaan tot afsluiting“, zegt een woordvoerster van energiebedrijf Nuon. Voordat de hoofdschakelaar wordt omgezet en de gaskraan wordt dichtgedraaid krijgen mensen eerst verschillende keren een aanmaning. “Als mensen zelfs niet op de deurwaarder reageren moet de knop op een gegeven moment toch om“, zegt een woordvoerder van Essent.

Bij Essent bedragen de heraansluitkosten 70 euro. Dit bedrag kan oplopen tot 500 euro als huishoudens niet hebben meegewerkt bij het afsluiten. “Dan zijn wij genoodzaakt om de straat op te breken om daar de hoofdschakelaar om te zetten“, zegt de Essent-zegsman. Andere leveranciers rekenen ook dergelijke bedragen.

Jaarsma van de NVVK is “niet ontevreden“ over de aanpak van de energiebedrijven. “De bedrijven hebben goede afbetalingstrajecten.“ Wel pleit hij voor meer samenwerking en voor een centraal punt voor schuldenregistratie. Op die manier kan voorkomen worden dat mensen op verschillende plekken schulden blijven maken.

Notoire wanbetalers worden wel vaak in een vroeg stadium gesignaleerd, zegt een woordvoerder van Nuon, maar de Wet Privacy Bescherming Persoonsgegevens maakt het onmogelijk om deze wanbetalers in dat stadium in contact te brengen met professionele schuldhulpverleners. Persoonsgegevens uit de database van energiebedrijven mogen niet zomaar worden doorgegeven.

Voor de balie bij Essent in Den Bosch groeit de rij. Dagelijks melden zich ongeveer twintig mensen met betalingsproblemen. “Veel klanten vinden het prettiger om hier aan de balie te komen dan alles via internet of de telefoon te regelen. Zeker als het gaat om schuldsanering. Dat is vaak vrij complex en soms ook emotioneel“, zegt baliemedewerker Doggen.

Rond elf uur komt een vrouw met een witte jas naar de balie. Haar dochtertje zit in de kinderwagen. Doggen kijkt op zijn computerscherm. “Er staat nog iets meer dan 2400 euro open“, zegt hij neutraal tegen de vrouw. Eerder had ze al een regeling met Essent getroffen om in twee jaar tijd het openstaande bedrag weg te werken. Volgens de vrouw is de schuld het gevolg van een verhuizing die niet goed werd afgehandeld door Essent. Daardoor kreeg ze volgens haar geen rekeningen meer.

De vrouw moet maandelijks 100 euro afbetalen, bovenop haar normale energiekosten. “Het moet maar“, verzucht ze. Volgens medewerker Doggen komen de problemen vaak van twee kanten. “Als mensen geen rekening ontvangen denken ze: oh, dat zit wel goed. Tot er opeens een eindafrekening op de deurmat valt.“

Voormalig bouwvakker Verhoeve kan het Essent-gebouw opgelucht verlaten. Hij heeft aan het eind van het gesprek met de baliemedewerkster een overeenkomst op zak. Hij moet de openstaande schuld van 2348,33 euro in termijnen terug betalen. Een vakantie zit er voorlopig niet meer in, zegt hij. Maar, zo verzekert de energieleverancier, op 22 februari zitten Verhoeve en zijn vrouw in elk geval thuis niet in het donker.