Jakarta bezorgd om besluit over 43 gevluchte Papoea's

In Australië hebben 43 bootvluchtelingen van West-Papoea asiel aangevraagd. Jakarta vreest dat zij de publieke opinie willen beïnvloeden en zo strijden voor een onafhankelijk West-Papoea.

De inlijving van Nederlands Nieuw-Guinea geldt voor Indonesië nog altijd als een van de mooiste momenten uit de recente geschiedenis, iets om trots op te zijn. De grootste nachtmerrie is waarschijnlijk dat op een zeker moment het huidige West-Papoea uit de Indonesische archipel wegkruipt en voor zichzelf begint.

Het verklaart waarom in Jakarta en ook in de Australische hoofdstad al weken met nervositeit wordt gesproken over 43 Papoea-bootvluchtelingen die in Australië politiek asiel hebben aangevraagd. De vrees van de Indonesische politieke en militaire elite is dat de vluchtelingen straks in Australië mogen blijven en van daaruit de publieke opinie mobiliseren om West-Papoea onafhankelijk te maken. De Indonesische president Yudhoyono heeft met de Australische premier Howard getelefoneerd en hem gevraagd de 43 vluchtelingen terug te sturen. Howard heeft uitgelegd dat zoiets in Australië niet gaat: eerst is de rechter aan zet om te oordelen over de status van de vluchtelingen, en dus ook om indirect een politiek oordeel te vellen over het Indonesische optreden in deze meest oostelijke provincie van de archipel.

Het lijkt een herhaling van de recente geschiedenis, toen in Oost-Timor een beweging voor politieke onafhankelijkheid op gang kwam. Die beweging wist de buitenwereld op een goed moment te mobiliseren, wandaden van het Indonesische leger aan de kaak te stellen en in 1999 Indonesië uit de vroegere Portugese kolonie te verdrijven.

Net als in het geval van Oost-Timor volgt Australië officieel de lijn dat de territoriale integriteit van Indonesië zal worden gerespecteerd. In het geval van Oost-Timor ging Australië op zeker moment overstag.

Na het afscheid van Oost-Timor heeft de Indonesische regering aan diverse regio's meer autonomie toegekend, het meest prominent aan Atjeh, waar nu de laatste hand wordt gelegd aan het statuut voor de autonomie. Maar ook aan West-Papoea is vijf jaar geleden in principe een autonome status toegekend. In de praktijk is daar nog niet veel van terechtgekomen en onder druk van het leger is het uitgestrekte gebied inmiddels opgedeeld in drie provincies, waar het nationale leger aan de touwtjes trekt.

Buitenlandse media worden in het gebied niet meer toegelaten. Minister van Defensie Sudarsono zei onlangs desgevraagd dat dat “de emoties daar alleen maar opjaagt“. Buitenlandse media “worden een attractie voor de Papoea's“, aldus de vroegere ambassadeur in Londen. Sudarsono: “We willen zelf beslissen over omvang en tempo van de veranderingen daar“ om het slepende conflict over separatisme tot een goed einde te brengen.

De minister gaf overigens toe dat het leger zich in enkele gevallen te buiten is gegaan aan geweld tegen de Papoea-bevolking, maar voegde eraan toe dat hiertegen maatregelen zijn genomen.

De gevoeligheid over West-Papoea is groot omdat Jakarta precedentwerking vreest. Bovendien geldt de vroegere Nederlandse kolonie als onderdeel van het nationale erfgoed - anders dan Oost-Timor, dat pas in 1975 uit de post-koloniale boedel van Portugal werd overgenomen. Sudarsano (64): “Ik weet nog goed hoe Soekarno ons met West-Papoea het Indonesiëgevoel heeft gegeven en hoe Soeharto van Indonesië één natie heeft gemaakt. Dat gaan we niet op het spel zetten“.

Ongetwijfeld speelt mee dat West-Papoea rijk is aan delfstoffen. Het Amerikaanse mijnbouwbedrijf Freeport exploiteert er een van “s werelds grootste goudmijnen en er zit veel koper. Van een innige relatie tussen Papoea's en de rest van Indonesië is verder weinig sprake. Een Javaans vooroordeel leert dat de overwegend christelijke Papoea's niet zo snugger zijn en maar moeilijk de fles kunnen laten staan.

Tot op heden vinden separatisten weinig internationale weerklank. De situatie op West-Papoea is daarvoor te gecompliceerd. Toen de Nederlanders eruit werden gegooid was de hele bevolking Papoea, inmiddels komt eenderde van de 2,3 miljoen inwoners van buiten Papoea, van Java en enkele andere eilanden. Voorts zijn de Papoea's buitengewoon verdeeld. West-Papoea telt honderden talen en evenzoveel stammen. Het behoeft weinig fantasie om zich een onafhankelijk West-Papoea voor te stellen als een toneel voor burgeroorlog en bloedbaden. Voor Australië en de rest van de internationale gemeenschap is onafhankelijkheid in elk geval geen thema.

Vertrouwen doet Indonesië het desalniettemin niet helemaal. Een paar maanden geleden zette het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden een petitie op de agenda waarin de Indonesische volksstemming op West-Papoea uit 1969 wordt veroordeeld als bedrog. In deze volksstemming steunden destijds de Papoea's massaal de aansluiting bij Indonesië. Weliswaar hangen Amerikaanse congresleden dit soort gratuite petities aan de lopende band onder wetgevingsteksten, maar het maakte de Indonesische regering toch enigszins nerveus.

Ook de recente studie van de Nederlandse historicus Pieter Drooglever 'Een Daad van Vrije Keuze' had wat de Indonesische autoriteiten betreft niet geschreven hoeven te worden. Althans niet voor zover ook hier minutieus wordt vastgesteld hoe de Indonesische machthebbers die volksstemming hebben gemanipuleerd.

Als een Australische rechter straks ex cathedra vaststelt dat de bootvluchtelingen in eigen land niet veilig zijn zou dat de Indonesische verlegenheid een nieuwe status verschaffen. Vandaar dat Yudhoyono vorige week nog belde met de Australische premier: stuur de 43 Papoea's terug, hun zal geen haar worden gekrenkt.