'We doen het voor de kleinkinderen'

Het Europees Parlement behandelt vandaag de richtlijn die het economisch verkeer in de EU vrijer moet maken. Vakbondsleden trokken naar Straatsburg voor een demonstratie.

'Weet je waar mijn pensioen vandaan komt', vraagt Rob Brand (60). Hij werkte jaren in de Rotterdamse haven, bij Exxon. In december ging hij met pensioen. 'Dat komt uit Bangkok!', zegt hij. 'Een tijdje geleden liepen er allemaal Thais rond op de afdeling personeelszaken. En die hebben het nu overgenomen. Ik heb een gratis nummer in Thailand gekregen dat ik kan bellen als ik vragen heb. Moet ik zeker m'n wekker zetten, als ik wil bellen.'

Vanmorgen heeft hij ook z'n wekker gezet. Rotterdam slaapt nog, het is drie uur in de ochtend. Maar bij station Zuidplein vormt zich langzaam een groepje van zo'n dertig man, allemaal FNV'ers. Ze gaan met de bus naar Straatsburg om te demonstreren tegen de dienstenrichtlijn. Er is veel grijs haar, de gemiddelde leeftijd is vijftig plus. 'We doen het niet voor onszelf', zegt Rob Brand. 'We doen het voor onze kleinkinderen.' Ze zijn ongeveer een etmaal van huis voor heenreis, demonstratie en terugreis.

Twee jaar geleden stopte Jan Baljon (61) met werken bij de Afvalverwerking Rijnmond, hij maakte gebruik van een afvloeiingsregeling. Sindsdien is hij vrijwilliger bij de ambtenarenbond AbvaKabo. Een tijdje geleden ging hij naar Brussel om uitleg te krijgen over de dienstenrichtlijn. 'Maar ik moet eerlijk zeggen dat het mij niet helemaal duidelijk is wat de voor- en nadelen zijn.' Hij weet wel waarom hij vanmorgen om 2.10 uur zijn wekker heeft gezet: hij is bang voor lagere lonen. 'Ik heb vrienden in Hongarije', zegt Jan Beljon. 'En daar wordt druk gebabbeld. Ze zijn van plan naar Nederland te komen om elektriciteitskabels te bouwen, zodra dat kan.'

De duizenden demonstranten uit diverse EU-landen die vanmiddag zijn opgetrokken naar het Europees Parlement in Straatsburg, hadden hun doel eigenlijk al voor een belangrijk deel bereikt voordat ze vanmorgen in alle vroegte vanaf diverse plekken op pad gingen. Want zo ruimhartig als de toenmalige Nederlandse eurocommissaris Frits Bolkestein begin 2004 monteurs, schilders, architecten en schoonmakers wilde toelaten, zal het zeker niet gebeuren. Komende donderdag zullen de Europese volksvertegenwoordigers zich - zoals het er nu uitziet - uitspreken voor een sterk afgezwakte vorm van het oorspronkelijke voorstel voor de zoveel besproken en bekritiseerde Bolkesteinrichtlijn.

'De aanval op het Europees sociaal model is gepareerd', aldus de Duitse socialistische fractieleider Martin Schulz vanmorgen tijdens een persconferentie in Straatsburg.

Landelijke wetten worden uitgangspunt

richtlijn

De eind vorig jaar in Duitsland aan de macht gekomen 'grote coalitie' van christen-democraten en socialisten laat zich ook binnen het Europees Parlement gelden. Beide fracties die een half jaar geleden nog tegenover elkaar stonden volgens de klassieke links-rechts verdeling, hebben elkaar weten te vinden op een compromis dat de richtlijn een heel ander aanzien geeft. In het voorstel van Bolkestein zou de dienstensector, volgens optimistische berekeningen van de Europese Commissie goed voor 60 procent van de werkgelegenheid en de helft van het bruto nationaal product in de EU, maximale vrijheid krijgen om de vleugels in alle lidstaten van de Unie uit te slaan. Maar de wijzigingen die de twee spelbepalers in het Europees Parlement in voorbereiding hebben zullen ertoe leiden dat deze vrijheid aanzienlijk wordt beperkt. De richtlijn dreigt volgens sommige voorstanders van het oorspronkelijke voorstel door toedoen van het Europees Parlement dermate verbouwd te worden dat het beter is om maar alles bij het oude te laten en helemaal geen nieuwe wetgeving te maken.

De kerngedachte van de dienstenrichtlijn die de Nederlander Bolkestein twee jaar geleden in zijn nadagen als Europees Commissaris indiende was het 'land-van-oorsprongbeginsel'. Het wilde zeggen dat bedrijven uit de dienstensector die elders in Europa aan de slag wilden, dit konden doen volgens de in hun eigen land geldende regels. Voor deze grondregel golden vervolgens weer diverse uitzonderingen. Een groot aantal openbare diensten zoals gezondheidszorg was ervan uitgesloten. Ook zouden voor werknemers die over de grens aan de slag gingen de arbeidsvoorwaarden gelden van het land waar ze aan het werk waren. Inmiddels was de Bolkesteinrichtlijn onder aanvoering van de Franse vakbonden synoniem voor sociale dumping met de 'Poolse loodgieter' als symbool. Hij zou het werk komen wegkapen in de rijkere landen van de Europese Unie.

Als het aan de twee grote fracties in het Europees Parlement ligt, verdwijnt het land van oorsprong-principe uit de richtlijn. Uitgangspunt wordt nu de wetgeving in de landen waar de diensten worden aangeboden. Maar de regels kunnen veel minder stringent op bedrijven van buiten worden toegepast dan thans het geval is. 'Een kraandrijver hoeft zijn in Duitsland goedgekeurde kraan niet zoals nu nog eens in Belgie te laten keuren', luidt het voorbeeld van de Britse conservatieve europarlementariër Malcolm Harbour.

Voor de meerderheid van het Europees Parlement is nu de ideale balans gevonden. De vraag is of dat eveneens geldt voor de regeringen van de lidstaten van de Unie die ook nog een oordeel moeten vellen en vooralsnog zwaar verdeeld zijn. 'We spelen een strategisch spel', zei Harbour vanmorgen.

Terwijl hij en zijn collega's hun bijdragen voor het debat dat om drie uur zou beginnen nog eens naliepen liep in het centrum van Straatsburg de Boulevard du president Poincaré in Straatsburg rond het middaguur vol. De FNV'ers uit Rotterdam zoeken hun plek in de demonstratie. Spandoeken vormen een bonte verzameling van talen en motieven. 'AEG in Neurenberg moet blijven', staat er op één. Op een ander staan Griekse letters, alleen de woorden 'Stop' en 'Bolkestein' zijn leesbaar. Twee oudere Nederlanders, afkomstig uit de bouw, bekijken de gevels van de straten waar ze langs lopen. Oude gevels, begin vorige eeuw, schat één van hen. Vakwerk. 'Zo maken we het in Nederland niet meer', zegt hij. 'In Nederland kun je alles na dertig jaar afbreken.'