Voordelen van splitsing

Het ziet ernaar uit dat het kabinet in de Tweede Kamer een ruime meerderheid heeft, van links tot rechts, voor zijn plannen om de leidingnetten voor gas en elektriciteit onafhankelijk te maken en in publieke handen te houden, de zogenoemde splitsing. Dat is goed nieuws. De netten zijn nu nog in handen van gecombineerde gemeentelijke en provinciale energieconcerns, zoals Nuon of Essent. Veel gemeenten en provincies willen hun aandelen in die gezamenlijke energieconcerns verkopen omdat ze er na fusies en verzelfstandiging te weinig invloed op hebben. Door wanbeheer in het verleden hebben de energiebedrijven hun goede naam verspeeld.

Dankzij de splitsing blijven de netten voor gas en licht nog in publieke handen. Dat is beter dan dat ze met de energiebedrijven mee worden verkocht. Ook één groot gefuseerd Nederlands energiebedrijf is nog steeds een smakelijk hapje voor de gigantische Franse of Duitse concurrenten. Het is een achteruitgang als die het Nederlandse monopolie van de netten in handen krijgen.

De burger kan niet kiezen tussen verscheidene leiding- en kabelnetten, maar wel tussen leveranciers van elektriciteit en gas. Die kunnen op dat ene publieke net concurreren met hun energieprijzen. Terwijl privatisering van de netten problemen oplevert, is er geen principieel bezwaar tegen de privatisering van leveranciers. Dat is de gedachte achter de zogenoemde splitsing.

Er is wel verschil tussen de levering van elektriciteit en die van gas. Er zijn veel leveranciers van stroom, terwijl gas slechts uit een beperkt aantal bronnen komt en maar door weinig partijen op de markt wordt ontgonnen. Nederland heeft als gasleverancier van de Europese Unie een unieke positie, die de overheid geld oplevert. Dat maakt de splitsing als het om gas gaat een moeilijker kwestie. Omdat de energiebedrijven zowel gas als stroom leveren, moet de Kamer ze samen behandelen.

De splitsing van elektriciteitsproductie en -netten heeft grote voordelen. Nederland gaat niet als enig Europees land die weg op. België is bezig om zijn deels geprivatiseerde net in publieke handen te krijgen, en dat heeft geleid tot een flinke daling van de kosten. Ook het Britse elektriciteitsnet is deels vrijwillig, onder streng toezicht, door de bedrijven zelf gesplitst, met lagere kosten als gevolg.

Een obstakel in Nederland is dat de energiebedrijven zomaar hun netten hadden verkocht aan (en teruggehuurd van) Amerikaanse beleggers, die daarmee in Amerika belastingaftrek krijgen. Het is met het oog op financiële claims van overzee nuttig na te gaan hoe lang die merkwaardige fiscale constructie nog wordt toegelaten in Amerika. Bij het Eindhovense energiebedrijf NRE gingen de Amerikaanse eigenaren zonder problemen akkoord met de splitsing, omdat publiek bezit van de netten hun veel zekerheid biedt.

Inmiddels ligt er een stapel onderzoeksrapporten, dus het nieuwe onderzoek naar de kosten van splitsing dat minister Brinkhorst (Economische Zaken, D66) op verzoek van het twijfelende CDA heeft toegezegd, leidt alleen maar tot overbodig uitstel. De uitkomst hangt af van de vraag wie het mag schrijven. Het doet niet af aan de vele aanwijzingen dat splitsing gunstig is voor de consument.