Tuin als lokkertje voor twee Bossche musea

Den Bosch investeert 28 miljoen in wat het grootste museumkwartier van Zuid-Nederland moet worden. Het Noordbrabants Museum en het Stedelijk Museum worden buren.

'De tuin is het belangrijkste kunstwerk van beide musea.' Architect Hubert-Jan Henket zegt het vol overtuiging. Hij doelt op de grote stadstuin, die 'het verbindend element' wordt tussen het Noordbrabants Museum (NbM) en het Stedelijk Museum 's-Hertogenbosch (SM's).

In opdracht van Gedeputeerde Staten en het college van B en W maakte Henket van Henket & partners uit Esch het voorlopige ontwerp van een eigentijds museumkwartier in de Brabantse hoofdstad, dat vorige week werd gepresenteerd. Het NbM, gevestigd in eeuwenoude gebouwen, wordt gerenoveerd en uitgebreid en krijgt de nieuwbouw van het SM's in zijn directe omgeving; 'in zijn achtertuin', vertelt Henket.

Dat betekent niet dat 'die prachtige tuin met zijn monumentale bomen' ernstig wordt aangetast, laat de architect daar op volgen. De omvang zal 7 à 8 procent afnemen, mede door een hoge corridor die een schakel vormt tussen de entree van het Stedelijk Museum 's-Hertogenbosch aan de Mortel en de ingang van het Noorbrabants Museum aan de Verwerstraat.

Tijdens de openingsuren van de musea zijn de corridor en de tuin (van het voormalige Gouvernementshuis) voor bezoekers toegankelijk, zonder dat zij een kaartje hoeven te kopen. 'Die mensen wandelen gratis door een cultuurgebied', zegt Henket. 'De truc is om hen te verleiden écht binnen te komen.' Aan de imposante gang grenzen straks de auditoria, het restaurant, de winkel en twee informatiebalies. Die zijn voor gezamenlijk gebruik van de musea, hetgeen kosten bespaart.

Het project - provincie en gemeente bereikten in 2003 een overeenkomst - gaat 28 miljoen euro kosten. Den Bosch investeert ruim 11,2 miljoen in het SM's en 2,4 miljoen in het NbM. De provincie komt met vijftien miljoen over de brug. Gedeputeerde Wim Luijendijk (Cultuur, PvdA) noemt het project 'buitengewoon interessant' voor de stad. Den Bosch krijgt het grootste museumkwartier van Zuid-Nederland, waar iedereen straks iets van zijn gading vindt, meent hij: hedendaagse kunst in het Stedelijk Museum 's Hertogenbosch, cultuur-historische kunst in het Noordbrabants Museum.

De gemeente hoopt dat de buurt door het project een culturele impuls krijgt. Wethouder Roderik van de Mortel (Cultuur, VVD): 'In de Verwerstraat zie je nu al galeries, antiekwinkels en kunstzaken komen.'

Luijendijk en Van de Mortel zeggen beiden dat het nieuwe project 'hard nodig' is, omdat beide musea te krap zijn behuisd. De wethouder weet nog dat de gemeenteraad in 1994 besloot het Stedelijk Museum 's-Hertogenbosch - het heette destijds nog Het Kruithuis - uit te breiden. De Tsjechische architect Borek Sípek ontwierp een nieuw museum, waarvan het historische Kruithuis onderdeel zou zijn. Door bezwaarprocedures en gebrek aan geld kon het plan niet doorgaan.

Het SM's huisde nadien jarenlang in een ongeschikt pand aan de Hekellaan. Pas onlangs kreeg het een tijdelijk onderkomen in het Paleiskwartier. Het Noordbrabants Museum, dat ooit de dienstwoning was van de Brabantse gouerneur en vergaderzaal van Provinciale Staten, kreeg voor de opening in 1987 een opknapbeurt. De Rotterdamse architect en voormalig Rijksbouwmeester Wim Quist, bekend van onder meer het Kröller-Muller Museum en het Museon in Den haag, ontwierp twee nieuwbouwvleugels.

'Die heetten Quist 1 en Quist 2', zegt Leo van Rozendaal, zakelijk leider van het NbM. 'Quist 3 was toen al gewenst, maar kwam er niet door onvoldoende financiële middelen.'

De komende renovatie en uitbreiding zijn 'geen luxe', aldus Van Rozendaal: in de jaren negentig had het Noordbrabants Museum zo'n 70.000 à 80.000 bezoekers per jaar, en sinds een jaar of vijf is dat aantal gegroeid naar 85.000 tot 90.000.

Het jaar 2005 was 'fenomenaal', vooral dankzij de tenstoonstelling Knus met het thema 'Nederland in de jaren vijftig', maar ook door Broedertwist (over de Belgische opstand van 1830) en de expositie van schilderijen van Evert Thielen, vertelt Van Rozendaal in de schitterende tuin, die binnenkort op de schop gaat. De verwachting is dat het Bossche museumkwartier eind 2008 is voltooid.