Romeins toilet bood privacy en uitzicht

De toiletten in de Villa van de Romeinse keizer Hadrianus bij het Italiaanse Tivoli waren ontworpen om gasten te verrassen en te imponeren. Ze waren niet alleen met marmer en soms zelfs goud afgewerkt, maar ze boden ook privacy. Een enkel toilet had zelfs een fraai uitzicht. Dit blijkt uit onderzoek van de Nederlandse archeologe Gemma Jansen.

Hadrianus, van 117 tot 138 keizer, liet kort na zijn benoeming 30 kilometer buiten Rome een nieuwe residentie bouwen. Het werd een complex van losse gebouwen, tuinen, waterpartijen en panorama's. Hadrianus was veel op reis in het uitgestrekte Romeinse Rijk en heeft alleen de laatste vier jaar van zijn leven in het paleis gewoond.

Jansen, gespecialiseerd in Romeinse toiletten en waterhuishouding, heeft de laatste drie jaar met regelmaat onderzoek in de ruïnes van de Villa gedaan. De toiletten waren ooit al blootgelegd, maar omdat archeologen zich er niet voor interesseerden, zijn ze weer onder zand en modder geraakt. Door ze opnieuw op te graven heeft Jansen ruim veertig toiletten in kaart gebracht. Tot nu toe ging men er van uit dat de Romeinen geen behoefte aan privacy hadden en daarom groepstoiletten gebruikten. Dat beeld moet volgens de archeologe worden aangepast. Ze vond alleen groepstoiletten bij de slavenverblijven. De meerderheid bestond uit toiletten voor één persoon. Ze lagen bij de privé-vertrekken van de keizer of plekken waar hij gasten ontving, zoals het nymphaeum bij de Canopus, de langgerekte vijver met zuilengalerij en beelden. Een dubbeltoilet bij de Latijnse bibliotheek was versierd met gouden mozaïeksteentjes en bood via een groot raam uitzicht op fonteinen en een tuin. Een ander toilet keek uit over het lager liggende landschap. Ook het ene groepstoilet dat niet voor de bedienden was, zag er anders uit dan gangbaar was: rond en met zeven onderling door een laag muurtje gescheiden zetels.

Archeologen discussiëren al jaren over de vraag of Hadrianus de Villa zelf heeft ontworpen. Jansen meent dat hij de ontwerpen tenminste heeft goedgekeurd - ook die van de toiletten.