Is spot wel een mening?

Cartoons gaan niet over dé islam en dé profeet

Van de reacties op de 'cartoonrellen' zal de tekening van Oppenheimer, onder de titel 'Ceci n'est pas un prophète', in NRC Handelsblad van 6 februari, mij het langst bijblijven. Het gebruiken van hèt icoon van het relativisme van Magritte is binnen de context van de rellen in mijn ogen magistraal. Dat steekt scherp af tegen de obligate en vaak academische beschouwingen over vrijheid van meningsuiting en godsdienstvrijheid, waarin de cartoons waar het allemaal om begonnen is geheel buiten beeld dreigen te raken.

Die cartoons gaan helemaal niet over dé islam of dé profeet, maar over extremistische fanatici die in naam van dé islam en dé profeet aanslagen plegen en zichzelf opblazen, uiteengerukte lichamen en afgerukte ledematen van onschuldige mensen achterlatend.

Het is al vaker gezegd, maar laten de verontwaardigde gelovigen daar eens de straat voor op gaan.

Simon Kalf

Amsterdam

Globalisering slaat nu ook toe in spotprenten

Bij alle opwinding over de Deense spotprenten moeten wij wel een onderscheid maken tussen vrijheid van meningsuiting en persvrijheid. Maar is spot wel een mening? Humor is het meest effectief wanneer het subtiel tegenstrijdigheden aantoont. Zelf vond ik de cartoon over de maagden die opraakten wegens het grote aantal zelfmoordenaars geestig, maar die van Mohammed met een bom in zijn tulband, over de schreef gaan. In Nederland hebben wij praktisch ook een taboe op spot met religie. Humor is cultureel bepaald en wij weten hoe voorzichtig je moet zijn om Nederlandse grappen aan buitenlanders te vertellen. Met Engelsen en Polen gaat dat wel, maar met Duitsers moet je al voorzichtiger zijn. Nu slaat de globalisering ook toe bij de spotprenten en dat is jammer.

We zien een clash van culturen in plaats van de befaamde 'clash of civilisations'. Die vergt begrip en respect aan beide zijden en zeker geen opgeklopte manifestaties in landen waar anders nooit gedemonstreerd mag worden. Geweld in de naam van God heeft de mensheid al eeuwen lang ongelukkig gemaakt.

Dr. W.F. van Eekelen

Den Haag

Bij de rechter ligt enige aanvaardbare begrenzing

De Europese Unie is bezig haar reputatie als waardengemeenschap te verspelen door de angstvallige manier, waarop de lidstaten reageren op de kwestie van de Deense cartoons. De EU zakt daarbij door de spagaat lippendienst te bewijzen aan de vrijheid van meningsuiting én vergaand begrip te tonen voor de verontwaardiging die deze cartoons in de moslimwereld hebben gewekt.

Wie werkelijk eerbied heeft voor de vrijheid van meningsuiting is niet bang voor de consequenties die deze heeft en is bereid deze te verdedigen, ook al getuigen ze wellicht niet van goede smaak. De enige aanvaardbare begrenzing ligt bij de rechter.

Voor de hand had gelegen dat de regeringen van de lidstaten zich solidair zouden hebben verklaard met de Deense en gezamenlijk de protesten scherp hadden afgewezen. Zij hadden daarmee laten zien dat zij zich niet laten intimideren door de onderwereld van extreme moslimfundamentalisten. Nu verkozen de meeste EU-landen met variaties in onderdanigheid terug te kruipen in hun nationale schulp.

Een EU die aan intimidatie toegeeft begeeft zich op hellend vlak en verliest aan moreel gezag. Hoe kan zij straks nog geloofwaardig zijn als zij Turkije verwijt dat het ondemocratisch om gaat met schrijvers die de volkerenmoord op de Armeniërs aan de kaak stellen? Met een buiging naar Frits Bolkestein: vrijheid van meningsuiting is niet voor bange mensen en zeker niet voor bange regeringsleiders.

Eppo Jansen

oud-hoofd voorlichtingsbureau Europees Parlement

Spotprenten alleen over levende mensen

Men moet geen spotprenten maken en publiceren over de stichters van wereldgodsdiensten. Voor velen zijn dat terecht zeer heilige mensen. Dit keer gaat het over de profeet Mohammed. De goede man is al een kleine 1400 jaar geleden overleden. Laat hem met rust. Spotprenten moeten zich richten op levende, niet heilige mensen. Die kunnen zich ook verdedigen via het woord, geschrift en de rechter. Berlusconi noemde zich deze week de Jezus Christus van de (Italiaanse) politiek. Daar valt wat van te maken (maar houdt Jezus Christus daarbuiten).

Of van het gegeven dat Italië op plaats 77 van de landenlijst over persvrijheid staat (Nederland staat op plaats 6).

En wanneer het dan per se over de moslims moet gaan, maak dan spotprenten over de corruptie onder de Palestijnse Autoriteit of hoe in Egypte een president wordt gekozen. Mogelijkheden te over. Op een van de vele gepubliceerde foto's van de protesten, staat een jonge vrouw uit Maleisië met haar protestbord. Ook als christen kan ik mij geheel in de strekking van haar tekst vinden: 'Onze profeet is onze waardigheid'. Gewoon van afblijven, incl. de bijbehorende symbolen en gelovigen.

J. Tolsma

Leiden