Het beeld

Televisie koestert een bijna onstilbare honger naar beelden uit het verleden. De programma's die archiefmateriaal recyclen zijn talrijk, en zelfs het Nederlands voetbalelftal gaat spelen in een retro-tenue, gebaseerd op de dracht uit 1904 (uitwedstrijden) en 1959 (thuis).

Ned.3 (VPRO), De Toekomst: Roboliefde, 13 februari, 19.51u.

Het eigenzinnige magazine over sporters als mensen Holland Sport (VPRO) dook gisteren een uniek beeldfragment op, dat ik niet zou geloven als ik het niet zelf gezien had. Freule Schimmelpenninck van der Ooye, roepnaam Gratia, was in 1936 in Garmisch een van de eerste Nederlandse deelneemsters aan de Olympische Winterspelen. Ze werd veertiende op de afdaling, maar omdat Gratia vond dat je ook op de ski elegant diende te blijven, zoefde ze in een rok naar beneden.

Beelden uit de toekomst vormen een lastiger alternatief voor de lelijkheid van het heden. Een interessante en vaak geslaagde poging doet de nieuwe VPRO-rubriek die De Toekomst heet. Onder eindredactie van de filmmakers Ineke Houtman en Hans Otten werden tot nu toe in kort bestek onderwerpen behandeld als de kloof tussen arm en rijk, de permanente bewaking van persoonlijkheidsafwijkingen bij kleine kinderen, de wereld van de videogamers en de behoefte aan lelijke retro-architectuur in nieuwbouwwijken. De Toekomst kan, mede door de fantasierijke animatieleader, een beetje gezien worden als opvolger van de vergelijkbare serie Het geluk van Nederland, maar lijkt serieuzer en ambitieuzer. Toch dacht ik bij de beste aflevering tot nu toe, Roboliefde van René Roelofs, af en toe dat ik weer in de maling werd genomen. Ten onrechte, denk ik bij nader inzien.

Roelofs laat ons kennismaken met twee robots in de vorm van een huisdier. De ene heet Aibo, de door Sony ontwikkelde hond, die dit jaar uit productie wordt genomen, omdat het toch geen kernactiviteit voor het Japanse concern blijkt te kunnen worden. De ander is een minder geavanceerde robot van Nederlands fabrikaat met een vrouwenstem, die iCat heet. Ze is geel, kan met haar ogen rollen. heeft een camera in haar neus en een internetverbinding. Philips ontwikkelde haar om te verhinderen dat bij toenemende vergrijzing een kwart van de beroepsbevolking in de bejaardenzorg moet gaan werken.

In een zorgcentrum in Lelystad vraagt iCat hoe meneer of mevrouw heet en hoe laat die wil dat de wekker wordt gezet. Ook kan deze kat de bloeddruk meten, de muziek aanzetten en desgewenst alarm slaan.

Het is ook een Nederlands dier, dat weinig fantasie heeft en nogal dwangmatig gelooft in de maakbaarheid van de samenleving. Ze is een kat, omdat onderzoek aantoonde dat veel ouderen een menselijke robot te eng vonden. Op de meeste vragen antwoordt iCat: 'Ik begrijp u niet' en een van de bejaarden heeft al het gevoel dat ze te veel gecommandeerd wordt.

Neen, dan Aibo. Ook hij is een schildwacht, a sentinel, maar hij gedraagt zich onvoorspelbaar en maakt zijn baasje aan het lachen. Psychologen en geriaters aan een universiteit in Indiana kijken hoe juist die vriendschappelijke relatie de gezondheid bevordert. Dorothee (76) is dolgelukkig als ze Aibo, doodmoe van het spelen, naar bed brengt, uitschakelt en oplaadt. Dat is een gracieuze gedachte, zo aan de vooravond van Valentijnsdag.