Energiebedrijven lijden verlies in pokerspel

De Tweede Kamer gaat in grote lijnen akkoord met de voorgenomen splitsing van de energiebedrijven. Ondanks hun felle tegenstand en intensief gelobby. 'De netten worden veiliggesteld', aldus minister Brinkhorst.

Laat in de avond werden de lobbyisten op de gang gezet. Tweede-Kamerlid Kees Vendrik (GroenLinks) voelde het haarfijn aan: Laurens Jan Brinkhorst, minister van Economische Zaken, wilde niet het achterste van zijn tong laten zien. Was dat soms, vroeg Vendrik, omdat in de zaal tientallen lobbyisten van de energiebedrijven zaten, die scherp luisterden of de minister zich over het juridisch gevoelige onderwerp van de verpanding van de netwerken zou verspreken en iets zou zeggen waarmee de belangen van de staat der Nederlanden geschaad konden worden?

Brinkhorst aarzelde even. Maar hij besefte dat dit na tien uur vergaderen het moment was om de politieke angel uit het debat te halen. Zodat de lobbyisten naar de wandelgangen van het Kamergebouw werden gebonjourd en de Kamerleden samen met de minister in vertrouwelijkheid zaken konden doen.

's Ochtends was het al begonnen. Op het Plein voor het Kamergebouw demonstreerden vakbondsleden tegen het voornemen van Brinkhorst om de energiebedrijven op te splitsen in leverings- en netwerkbedrijven. Binnen puilde een zaal van de Tweede Kamer uit van de lobbyisten en vertegenwoordigers van de energiesector. Ostentatief misbaar makend gaven ze uiting aan hun ongenoegen als Kamerleden beargumenteerden waarom ze voorstanders van de splitsing zijn.

In het debat over de splitsing van de energiesector is sprake van bizarre coalities. De grote energiebedrijven - Essent, Nuon, Eneco, Delta - zijn fel tegen. Ze hebben steun van de werkgeversorganisatie VNO-NCW en de vakbonden, maar niet van de grote energieslurpers in de industrie en evenmin van het midden- en kleinbedrijf en de Consumentenbond. De SP steunt het grootkapitaal; de VVD is met GroenLinks, D66 en de PvdA voor marktingrijpen. Het CDA aarzelt op grond van de kosten voor de huishoudens. VVD-coryfee Bolkestein en CDA-coryfee Ruding staan aan de kant van de energiebedrijven; VVD-eurocommissaris Neelie Kroes steunt het beleid van Brinkhorst, die Bolkestein een 'neo-nationalist' noemde en Ruding wegzette als een van degenen die op valse gronden een barrière tegen de splitsing proberen op te werpen.

Na de besloten sessie was het gebeurd. Brinkhorst verklaarde: 'Ik heb de Kamer toegezegd maximale flexibiliteit te bereiken om de risico's van de cross border leaseste minimaliseren en een extern onderzoek naar de kosten en baten te laten uitvoeren. De resultaten zullen binnen drie à vier weken aan de Kamer verstrekt worden.'

Met deze handreiking hoopt Brinkhorst het CDA en wellicht ook de kleine christelijke partijen achter zijn wetsvoorstel te krijgen. Helemaal gewonnen heeft Brinkhorst nog niet, want de Eerste Kamer moet zich nog over de splitsing uitspreken.

Toch lijkt te gebeuren wat de energiebedrijven met heftig lobbyen geprobeerd hebben te voorkomen. Ze worden gedwongen tot opsplitsing. De netwerken, de waardevolste bezittingen van de bedrijven, blijven buiten de privatisering. Voor Brinkhorst én de Kamer is privatisering van geïntegreerde bedrijven ondenkbaar.

Het splitsingsdebat gaat over de marktordening van diensten die gebruikmaken van een monopolistische infrastructuur. Met het gegeven dat er maar één gasleiding en één elektriciteitsnet in de grond ligt, moeten er gelijke kansen voor de toetreding van leveranciers van elektriciteit en aardgas gecreëerd worden. Door de energiebedrijven op te splitsen zal Nederland volgens Brinkhorst op de ontluikende energiemarkt van Noordwest-Europa een sterke positie kunnen verwerven. Scenario's van boze buitenlandse energiebedrijven die de macht krijgen om 'het licht uit te doen' of 'de gaskraan dicht te draaien' wees hij hard van de hand. Hij voorziet een bundeling van Europese energiebedrijven, die Nederland van een 'duurte-eiland' tot een 'efficiëncy-eiland' op energiegebied zal maken. Met voordelen voor de consumenten (lagere prijzen door concurrentie), de aandeelhouders (verzilvering van hun kapitaal) en nieuwe, buitenlandse toetreders. Dat het management van de gevestigde energiebedrijven zich fel verzet en de netwerken als melkkoeien wil behouden, is volgens Brinkhorst een groter risico dan de onzekerheid van de verandering.

'Polderen en liberaliseren gaan niet goed samen', sloot Brinkhorst af. 'De wereld verandert, de Europese integratie van de energiemarkt gaat door en de netwerken worden veiliggesteld.'

Daar kan de Kamer in grote meerderheid mee uit de voeten. De energiebedrijven hebben gebluft, hun hand overspeeld en het pokerspel verloren.