De aap uit het mensenkind halen

Het hangt aan een boom en het wiebelt. Een ding waar geen goed woord voor is. Vinding van ingenieur Piem Wirtz te Delft. Ze noemt het een Pogi. Had ook Capriolo kunnen heten.

Het is als een fietswiel met een slag erin, een kromme hoepel, bekleed met zachte materialen en een stoffen middenstuk. Zou zo in het ziekenfonds kunnen, want een hyperactief kind kan zich er op uitrazen om daarna op school braaf bij de les te blijven. Dat was ook het uitgangspunt van de bedenkster.

Piem Wirtz studeerde vorig jaar af aan de Technische Universiteit Delft, faculteit industrieel ontwerpen. Met hoge cijfers. De geleerde examinatoren zagen in dat Wirtz een ding ontwikkelde dat zijn weerga niet kent. Daarom ook is het moeilijk te benoemen. Het lijkt nergens op.

Het was haar afstudeeropdracht. Studenten aan de Delftse faculteit industrieel ontwerpen kunnen om af te studeren een bedrijf zoeken dat mogelijk iets van ze nodig heeft. Ze bellen Philips of er nog wat nieuws vormgegeven moet worden. Of de Hema. Ze gaan dan met de opdracht van het bedrijf aan het werk en studeren erop af. Met een kansje dat het ontwerp in productie wordt genomen en zelfs kans op werk.

Studenten kunnen ook zichzelf een opdracht geven, de moeilijke weg. Die weg ging Piem Wirtz.

Vormgevers in opleiding en ook afgestudeerde designheinen hebben nogal eens de neiging om opnieuw vorm te geven wat er allang is en geen verbetering behoeft. Het Bouvrie-isme. Weer een driezitsbank en nog een hypermoderne schemerlamp. Wirtz wou dat niet. Liever zocht ze naar iets dat dringend nodig is. En ze vond het.

Maar met uit te leggen hoe het zit, kan het ding, dat wiebelt aan een hoge boom, toch ook verkeerd begrepen worden. Het is een fantastisch speeltuig. In eerste instantie ontwikkeld voor kinderen met een probleem en/of voor leerkrachten die een probleem hebben met een kind. Maar het is voor elk kind reuze geschikt.

Het kind met een probleem is het hyperactieve kind dat zijn aandacht maar moeilijk bij de les kan houden. Als het een stoornis is, niet gewoon een lastige klier voor een tijdje, wordt het kind de lelijke afkorting ADHD toegeschreven. Minstens een op de honderd kinderen op basisscholen is officieel tot ADHD-kind verklaard. Een aantal van hen krijgt Ritalin te slikken. Zopas nog in het nieuws. Er is beter spul, maar dat wordt niet door verzekeringen vergoed.

Het medicijn doet iets in het kinderkopje wat bij hyperactieve kinderen niet vanzelf gaat. Het aanmaken van bepaalde neurotransmitters.

Wirtz in haar meeslepend geschreven afstudeerscriptie:

'De problemen met inhibitie [rustig worden, red.] lijken te worden veroorzaakt door een minder goed werkend neurotransmittersysteem. Neurotransmitters zijn chemische stoffen waardoor hersencellen boodschappen aan elkaar door kunnen geven. Dat doorgeven van boodschappen lukt minder goed in de delen van de hersenen die te maken hebben met aandacht, concentratie, motivatie en organiseren en plannen. [...] Heel kort gezegd geven de hersenen van personen met ADHD in onvoldoende mate een remstof af.'

Ritalin moet dus helpen. Maar lichamelijk uit je dak gaan helpt ook. Wirtz: 'In de literatuur vind ik een interessant licht op de zaak: een bepaalde mate van fysieke inspanning heeft direct effect op het concentratievermogen. Door te bewegen wordt de aanmaak van neurotransmitters gestimuleerd.'

Kinderen moeten stilzitten op school. Terloops maakt Piem Wirtz in haar afstudeerscriptie de venijnige rake opmerking dat het helemaal niet zo normaal is dat kinderen in de schoolleeftijd de hele dag stilzitten.

En je kunt wel veel leerkrachtenergie en een pilletje in een hyperactief kind stoppen, het is wellicht eenvoudiger om het de gelegenheid te geven even helemaal uit te razen.

Dat uitrazen, daar ging het de Delftse industrieel vormgever om. Ze begon een slimme zoektocht naar een ding dat er bij uitstek geschikt voor is.

Het is de Pogi geworden. Een met stevige stof beklede stalen beugel, hangend aan elastieken of verende koorden en vastgezet in de grond, ook aan een elastiek.

Op een zomerkinderkamp hing ze het eerste prototype aan een hoge boom en liet het door zestig kinderen testen. De kinderen kregen geen instructies. Alleen het verzoek, doe er wat mee.

De grote verrassing van het ontwerp en het bewijs dat het een perfect ontwerp is: geen kind vraagt zich af wat het er mee moet. Het klimt erin en doet gek. De aap is terug in de mens gevaren.

Wirtz probeerde vast te leggen welke verschillende bewegingen kinderen in, aan en op de Pogi maakten, maar het waren er te veel. Het ding nodigt kinderen uit zo te spelen met hun lijf dat bedachte gymnastiekoefeningen niet meer hoeven, ze bedenken ze zelf, de beweegmeester kan in de WW.

Ontwerpers die iets ontwikkelen moeten er op een dag mee uit venten gaan. Wie wil het kopen, wie wil het in productie nemen. Een moeizame weg vaak.

En wij krijgen per jaar wel zo'n vier à vijf keer mensen langs die iets nieuws denken te hebben bedacht, zegt Janssen van Janssen-Fritsen in Helmond (www.janssen-fritsen.be). Zij richten gymnastieklokalen en sporthallen in. Klein en groter, ook voor de Olympische Spelen wordt turnmeubilair uit Helmond gebruikt.

Ingenieur Piem Wirtz schreef het bedrijf een briefje met het verzoek te mogen komen uitleggen en laten zien wat ze gemaakt had. Ze deed er geen foto's bij en legde niks uit. Ze mocht komen. En wat zelden gebeurt, gebeurde, Janssen van Janssen-Fritsen zag onmiddellijk de lol en het nut in van het ontwerp en nam het in productie. Volgende maand is de eerste serie klaar.

Eerst werd het prototype van Wirtz uit elkaar gehaald, werd een nieuw prototype gemaakt en werd opnieuw aan kinderen gevraagd er wat mee te doen. Dezelfde reacties. De mannen van Janssen-Fritsen kunnen er sterke verhalen over vertellen. Kinderen doen er alles mee. Met hun lijf. Ze vieren uitbundig feest. Een van de geheimen van de pret zit hem in de vering en de verankering in de grond. De verankering voorkomt ongelukken, maar maakt het meteen ook mogelijk veel verder uit evenwicht te gaan hangen dan de rest van de dag wenselijk is. Uitrazen!

Janssen-Fritsen denkt dat vooral scholen belangstelling zullen hebben. Nieuwe aanwinst voor kinderen die even therapeutisch uit hun dak moeten gaan. Maar particulieren? Bij Janssen-Fritsen zijn ze niet gewend te denken aan een consumentenmarkt. Maar consumenten met wat ruimte in en om hun huis kopen vaker toestellen die het midden houden tussen speeltuig en turnmateriaal. Vorig jaar was er een explosie in de aanschaf van trampolines. Mogelijk door een aanbod in de zomer van de groothandel Makro, waar half Nederland een pasje van heeft of een pasje voor leent. De Pogi zou wel eens een populair nieuw speeltuig kunnen worden voor het moderne - natuurlijk iets te dikke - kind dat weer een beetje aap kan worden - en natuurlijk daarmee weer klassiek dun.

Wouter Klootwijk