Tegen de terreur van de zwaailichten

In tien Russische steden gingen automobilisten gisteren de straat op om te protesteren tegen een van de voorrechten van de elite: het blauwe zwaailicht op de auto, en het gemak waarmee de bezitters de regels aan hun laars lappen.

Hoe protesteert de Moskouse middenklasse? Vanuit auto's met leuzen en oranje strikken, de verwarming hoog, de radio op 'Echo van Moskou'.

Gisteren kwam de politie in actie tegen een 'flashmob' van honderden Moskouse automobilisten. Gemobiliseerd via internet eisen zij een verbod op de migalki, de blauwe zwaailichten die privilege en willekeur symboliseren.

Zo laten de onder staatstoezicht gestelde ngo's, niet-gouvernementele organisaties, hun spierballen rollen. Het zijn niet de ngo's waarover de westerse pers graag schrijft - milieubewegingen, mensenrechtenorganisaties - maar ngo's die volk op straat brengen. Zo betogen met de communistische partij verbonden ngo's tegen stijgende leef- en woonkosten. Elders in Moskou vindt een andere actie plaats. Rond twaalf uur 's middags verzamelen zich auto's in de Kriljatskistraat. Enkele tientallen, zei de politie. Enkele duizenden, zegt de organisatie. Het zijn noch roestige Zjigoeli's, noch BMW's, maar tweedehands Volkswagens, Fords en KIA's. Aan antennes wapperden oranje wimpels, anderen hebben sinaasappels op het dashboard gelegd. Het oranje van de burgerrevolte in buurland Oekraïne is een kleur die elke tsjinovnik, Russische bestuurder, de stuipen op het lijf jaagt, hoopt organisator Vjatsjeslav Lisakov van de Volksunie voor Automobilisten 'Vrije Keuze'. 'Maar we zijn wel patriotten', beklemtoont hij.

Lisakov is tegen migalki. Welke voorrechen deze blauwe zwaailichten geven, is onduidelijk. Maar de moderne Rus weet dat hij bliksemsnel ruim baan moet maken, zoals zijn voorouders als ze kozakken met zwepen zagen naderen. Auto's met zwaailicht en speciale nummerborden staan boven de wet. Ze rijden te hard, negeren stoplichten, scheuren over de verkeerde weghelft; ze snijden, drukken en persen.

Aanleiding voor het protest in Moskou en negen andere steden is het lot van de 26-jarige chauffeur Oleg Sjtsjerbinski, die op 8 augustus vorig jaar bij Barnaul, in de deelrepubliek Altai, met zijn richtingaanwijzer stond te knipperen om linksaf te slaan. Uit het niets dook de 149 tot 200 kilometer per uur rijdende Mercedes van gouverneur Jevdokimov op, die hem links passeerde, zijn Toyota schampte en tegen een boom caramboleerde. De gouverneur, zijn chauffeur en lijfwacht kwamen om. Vorige week werd Sjtsjerbinski tot vier jaar strafkolonie veroordeeld. Hij had opzij moeten gaan, vond de rechter. Dat hij vrijwel stilstond, was geen argument. Noch dat de gouverneur te hard reed. Hij was te laat, dus mocht dat.

Heel Rusland moppert over Sjtsjerbinski's zaak, zeker als ze afgezet wordt tegen Aleksandr Ivanov, zoon van de minister van Defensie. Die reed op 20 mei een 68-jarige vrouw op een zebrapad dood. Maar Ivanov jr. behoort tot Moskou's 'gouden jeugd', dus er kwam geen rechtszaak. Men trachtte hem zelfs te presenteren als slachtoffer van de oude vrouw, die zich verbazend kwiek voor zijn wielen had geworpen.

Lisakov van de Volksunie van Automoblisten: 'Zwaailichten en speciale nummerborden laten de elite in de waan dat ze onsterfelijk is. En burgers hebben in een conflict met migalki de keus tussen de dood of de gevangenis.' Zo'n 1.500 legale zwaailichten maken alleen al Moskou onveilig. De verkeerspolitie neemt elk jaar zo'n 3.000 illegale zwaailichten in beslag.

De macht lijkt zondag vastbesloten het protest tegen haar privileges in de kiem te smoren. Hetgeen redelijk lukt, want revolutionairen zijn de betogers allerminst, hoe hard hun slogans ook ogen. Een tank die een Mercedes met zwaailicht platwalst,'migalki: donder op', 'migalki voor mensenredders, niet voor dieven'. In de praktijk houdt men het netjes, niemand toetert of blokkeert de weg. Toch staan op de route elke honderd meter patrouillewagens. Agenten breken de stoet op, controleren papieren, kofferbakken en motorblokken, schrijven boetes uit.

Zo wordt de auto voor ons naar de kant gedirigeerd. 'Er hangt een Russische vlag uit uw raam', zegt een dikke verkeersagent. 'Het is verboden dit staatssymbool ongeautoriseerd te gebruiken.' Als wij fotograferen: 'Dat mag niet op de federale weg.'

Op de Spreeuwenheuvel wachten pantserwagens en twee bussen oproerpolitie. 'Toespraken zijn verboden!', galmt het door een megafoon. 'U heeft geen toestemming te betogen, wij treden keihard op.' Parkeren blijkt ook verboden, zodat de middenklasse onzeker rondjes cirkelt. Om drie uur lost de betoging in de sneeuwstorm op.

Protestleider Lisakov is achteraf best tevreden. Geen vlaggen of toespraken, goed zo. 'Wie zit daarop te wachten? Dit is onze flashmob, een zondags ritje tegen de bureaucraten.' Doen we vaker, belooft hij.