Rustig

Ik was er niet helemaal gerust op toen ik zaterdagmiddag naar de Dam liep. Een anonieme groep moslims had opgeroepen tot een demonstratie aldaar. Uit Engeland drongen berichten door dat er in Londen een betoging met duizenden moslims was begonnen. Zou het beheersbaar blijven als er in Amsterdam een vergelijkbaar aantal in de benen kwam?

Maar het liep goed af, zowel in Londen als in Amsterdam. Op de Dam was de harde kern van verontwaardigde, elkaar opjuttende betogers niet groter dan vijftig tot honderd man. De vlam sloeg niet in de pan, wel in één Deense vlag, en de politie had een rustige middag. Zo werd het ook een manifestatie van de wegblijvers - om welke reden dan ook. Apathie, angst voor de autochtone reacties?

De avond tevoren was er op de televisie nog een discussie in Nova geweest, die weinig goeds beloofde. Onder de tv-lampen heerste een sfeer van irritatie en agitatie, uitmondend in dit dialoogje tussen de kemphanen Ayaan Hirsi Ali en Fatima Elatik, stadsdeelwethouder in Amsterdam.

Elatik: 'Kom jij nog wel eens op straat?'

Hirsi Ali: 'Lees jij geen kranten meer?'

Elatik: 'Aboutaleb wordt ook bedreigd en die komt wél onder de mensen.'

De televisie is niet bepaald het meest geëigende medium om de emoties te temperen, integendeel. Tv-makers willen herrie in de tent, dat scoort. Gasten staan onder grote druk, ze moeten in enkele seconden felle, ondubbelzinnige opinies verkondigen - anders is het woord alweer aan een ander gegeven.

Zondag volgde ik in de Rode Hoed een ander, bevredigender type debat, georganiseerd door de Volkskrant. Ook hier was, net als in Nova, islamdeskundige Mohammed Cheppih te gast. Maar hij was nu een stuk minder defensief en meer geneigd tot een échte gedachtewisseling. De andere gasten waren PvdA-senator Eric Jurgens en de journalisten Arendo Joustra (Elsevier) en Stephan Sanders (Vrij Nederland).

De dag tevoren had de Volkskrant twee opvallende stukken gepubliceerd van Michaël Zeeman en H.J. Schoo. Zij riepen op tot matiging in het debat met de islam. Zelfbeheersing kan moediger zijn dan doelbewust provoceren, stelde Zeeman. Alle emancipatie begint altijd met het erkennen van gevoelens en het ontzien van gevoeligheden, schreef Schoo. Daarmee kwamen zij zeer dicht bij de slotsom van Geert Mak in zijn pamflet Gedoemd tot kwetsbaarheid: 'We zullen de onverdraagzame islam moeten bestrijden, en tegelijkertijd de humanistische krachten binnen de islam moeten omarmen.' Het was een boodschap die toen nog ondergesneeuwd raakte onder allerlei kritiek, maar nu weer actueel is.

Ook Jurgens moest reageren op de vraag of de omgangsvormen, ook in het islamdebat, niet wat terughoudender moeten zijn. Hij toonde zich net als de anderen - ook Zeeman en Schoo - een geharnast voorstander van de vrije meningsuiting en hij hekelde de overgevoeligheid van moslims. Maar ook hij vond dat er 'brandbare situaties' in een land kunnen zijn waarmee rekening moet worden gehouden.

Tastend voorwaarts.