Beelden ondermijnen morele gezag van de Britten

Op een door een Britse krant getoond videofilmpje is te zien hoe in Irak Britse militairen jonge Irakezen mishandelen. Volgens sommigen verliezen de Britten de controle over de situatie in Zuid-Irak.

De publicatie gisteren van een nieuw videofilmpje van de brute mishandeling van vier jonge Iraakse mannen door Britse militairen had niet op een ongelukkiger moment kunnen komen voor de Britten. Het zet de toch al gespannen relatie met de bevolking in het zuiden van Irak verder onder druk. En dat op een moment dat het Westen in de islamitische wereld toch al in diskrediet is geraakt door de publicatie van Deense cartoons van de profeet Mohammed. De ironie is overigens dat juist de Britten op dat punt terughoudend zijn geweest. Geen krant heeft de spotprenten afgedrukt.

Maar de nieuwe beelden van mishandeling van ongewapende Irakezen ondermijnen ook het morele gezag van de Britten, voor zover nog aanwezig. Op papier zitten de Britten sinds het voorjaar van 2003 in Zuid-Irak om het land te helpen met zijn overgang naar een volwassen democratie, die de rechten van de mens respecteert. In de praktijk duiken echter steeds nieuwe bewijzen op dat ze zichzelf met enige regelmaat te buiten gaan of althans zijn gegaan aan excessen. 'Mensen vragen waarom er zoveel geweld is tegen de Britten en de Amerikanen', aldus een Iraakse arts gisteren tegen de Bagdad-correspondent van The Times. 'Kijk naar de video en je weet het antwoord.'

Intussen rijzen er ook steeds meer twijfels over de vraag in hoeverre de Britten de situatie in Zuid-Irak nog meester zijn. De lokale politie en veiligheidstroepen, die steeds meer taken en verantwoordelijkheden krijgen, zijn al geruime tijd in hoge mate geïnfiltreerd door radicale shi'itische milities. De Britse samenwerking met deze diensten is moeizaam. In september kwam het in de stad Basra zelfs tot een gewapende confrontatie over een paar gevangen genomen Britse agenten. Met enige regelmaat blijven er ook Britse militairen om het leven komen bij incidenten in Zuid-Irak. Twee weken geleden werd in Irak de honderdste Brit gedood.

De Britse regering heeft inmiddels de hoop opgegeven dat ze de aanhoudende opstandigheid in Zuid-Irak zelf de baas kan worden. Tijdens een spreekbeurt voor buitenlandse journalisten in Londen verklaarde minister van Defensie John Reid vorige week: 'Onze belangrijkste taak is niet, zoals sommigen beweren, om de opstand te verslaan die tegen Irak woedt, onze taak is ervoor te zorgen dat de Irakezen dat zelf kunnen doen.'

Wel verzekerde de minister dat de Britse troepen natuurlijk niet zomaar het hazenpad zullen kiezen uit Irak. Maar ze zijn al bereid te vertrekken, erkende Reid, als er een 'beheersbaar niveau van dreiging van de opstandelingen' uitgaat. Een tijdstip voor het begin van de Britse terugtrekking wilde hij niet noemen, maar veel krantenberichten spreken van later dit voorjaar.

Veel hoge militairen zullen een zucht van verlichting slaken als de Britten in de loop van dit jaar inderdaad troepen uit Zuid-Irak kunnen terugtrekken. Doordat de Britten tegelijk ook hebben toegezegd een grote missie in het zuiden van Afghanistan voor hun rekening te nemen zijn de Britse strijdkrachten op het ogenblik tot het uiterste belast. Meteen na publicatie van het filmpje, waarvan de authenticiteit tot dusverre door niemand in twijfel is getrokken, kregen de Britse troepen in Irak en Afghanistan het parool om opperste waakzaamheid te betrachten in verband met eventuele vergeldingsaanvallen.

Ook in eigen land is de nieuwe commotie over het videofilmpje zeer onwelkom voor de regering van premier Tony Blair. Komende week komen opnieuw anti-terreurmaatregelen van het kabinet aan de orde in het Lagerhuis, die gevoelig liggen in de Britse moslimgemeenschap.

Voor aanstaande zaterdag staat er bovendien een grote demonstratie van ontevreden moslims op het programma op Trafalgar Square. Daar worden zo'n 50.000 moslims verwacht, die nogmaals hun verontwaardiging willen uiten over de Deense spotprenten. Het organisatiecomité heeft al nieuwe wetgeving bepleit om zulke cartoons te verbieden. Ze vinden dat moslims te vaak met minachting worden behandeld. Juist voor hen had het videofilmpje op geen beter tijdstip kunnen komen.