Winkelende mens

Smolenaars stelt (W&O, 4 februari) dat de Brit Bauman in de Nederlandse sociologie omstreden is. Dat doet ze onder verwijzing naar voorstander Engbersen, die het deels eens zou zijn met Baumans stelling dat de bestaande begrippen van de sociologie achterhaald zijn, en tegenstander Kalmijn, aangeduid als socioloog met een voorkeur voor empirisch onderzoek. Volgens mij slaat Smolenaars' artikel de plank driemaal mis.

Ten eerst gaat Smolenaars' veronderstelling dat Engbersen empirisch onderzoek afkeurt, voorbij aan het grootste deel van zijn publicaties. Ten tweede doet Smolenaars Kalmijn onrecht aan door hem te karakteriseren als iemand met een voorkeur voor empirisch onderzoek. Smolenaars haalt Kalmijns uitspraak aan dat Baumans werk weinig hypothesen bevat, en blijkt die uitspraak niet te begrijpen. Volgens Kalmijn en anderen is het verkeerd begrippen te munten. Het denken in begrippen zelf is achterhaald, er moeten hypothesen komen. Omdat Baumans werk nieuwe begrippen bevat, brengt het de sociologie nauwelijks verder.

Ten derde miskent Smolenaars dat Baumans spaarzame hypothesen door meerdere Nederlandse sociologen gewogen en te licht bevonden zijn. Ondergetekende wees er in Mens en Maatschappij van 1996 op dat Baumans stelling dat de sociologie de holocaust heeft vergeten, op onbelezenheid berust. Ook noemde ik Baumans hypothese dat de holocaust een bijna-logisch gevolg was van de moderne technologie tezamen met een even moderne ideologie onhoudbaar. In 1998 besprak ik in genoemd tijdschrift een bundel in het Nederlands vertaalde artikelen van Bauman waarin ik aantoonde dat de schaarse hypothesen daarin verre van nieuw zijn.

Met de verwijzing naar empirisch onderzoek suggereert Smolenaars dat de scholenstrijd in de Nederlandse sociologie ging over het nut van empirisch onderzoek ging en dat de onenigheden voortduren. Hun beslechting blijkt uit het pas verschenen Balans en toekomst van de sociologie van Engbersen & De Haan. De meningsverschillen betroffen ondermeer, zoals Spiering (W&O, 18 augustus 1997) schreef, Sociologische heiligen. Door sommige hedendaagse sociologen worden de begrippen van de lang overleden Marx, Durkheim en Weber vereerd, door andere die van de korter geleden gestorven Elias en Coleman. Smolenaars heeft het over de levende superstar Bauman.

Smolenaars putte voor het artikel 'De winkelende mens' uit een e-mail van Kalmijn en gesprekken met andere sociologen. Ze gedroeg zich als een shoppend journalist en had minder kunnen gruwen van gedrukte sociologische studies.

Nijmegen