Maigret, met aa-ie en een tee

Welke boeken zijn aanraders voor beginnende en geoefende lezers? Welke leeslijstklassiekers hebben de 'literaire X-factor'? Een tweewekelijks rondje langs de eeuwige jachtvelden van de wereldfictie brengt Pieter Steinz bij Maigret tend un piège van Georges Simenon.

Het boek van deze week is Maigret tend un piège ('Maigret en de maniak van Montmartre'). Maar het had ook Maigret et le corps sans tête ('Maigret en het lijk zonder hoofd') kunnen zijn. Of Maigret et l'homme du banc ('Maigret en de man met de gele schoenen'), of Mon ami Maigret ('Mijn vriend Maigret'). Eigenlijk maakt het niet veel uit welk avontuur van de Parijse politiecommissaris je leest; de verhalen zijn simpel, de hoofdrolspelers zijn - net als in de De Cock-verhalen van Baantjer - oude bekenden, het tempo is weldadig jaren-vijftig, en het leesplezier zit hem in de prozaïsche manier waarop Maigret gewapend met pijp en regenjas misdadigers opspoort en tot bekentenisdwingt.

Geen onverstoorbaarder speurder dan Jules Maigret in de 84 'policiers' die Georges Simenon (1903-1989) aan hem wijdde. De commissaris van de Quai des Orfèvres is doorgaans alleen maar teleurgesteld wanneer een zaak té makkelijk lijkt te worden opgelost. En áls hij een moordenaar heeft gepakt, is hij vooral geïnteresseerd in zijn of haar beweegredenen. In Maigret tend un piège (letterlijk: 'Maigret zet een valstrik') zegt hij tijdens het verhoor van een ongrijpbare verdachte in een seriemoordzaak: 'Zoals u merkt, meneer Moncin, zal ik u mijn hele leven blijven herinneren omdat deze zaak me meer dan ooit heeft dwarsgezeten en nog nooit zoveel van me heeft gevergd.'

'Comprendre et ne pas juger - 'begrijpen en niet veroordelen' was het motto van Simenon, en het is ook de levenshouding van zijn beroemdste schepping. Maigret is een psycholoog pur sang; wat hij het liefst had willen zijn - zo denkt hij bij zichzelf in Maigret en het lijk zonder hoofd - is een 'lotshersteller', iemand die het leven van mensen op het slechte pad weer in goede banen leidt. 'In de loop van de laatste jaren', zo mijmert hij verder, 'was een beroep opgekomen dat veel weg had van wat hij zich had voorgesteld: de psychoanalyticus, die zich inspant om een mens zijn echte persoonlijkheid te laten ontdekken'.

In Maigret en de maniak van Montmartre kan de pijprokende politieman zijn psychoanalytische lusten naar hartenlust botvieren. Het onderzoek naar een vijftal moorden in het 18de arrondissement zit vast, maar gelukkig spreekt Maigret tijdens een dineetje een bevriende psychiater, die hem helpt bij een plan om de seriemoordenaar te dwingen zijn dekking op te geven. Want dit soort 'misdaden zonder motief' zijn uitingen van trots, en de meeste psychopaten kunnen niet verkroppen dat er een ander achter de tralies belandt voor hun nijvere handwerk. Maigret hoeft dus alleen maar te doen alsof hij de dader gearresteerd heeft en te zorgen dat geen enkele jonge vrouw onbewaakt door de straten van Montmartre loopt

Zoals gezegd, om de plot gaat het niet in de Maigret-verhalen. Echte verrassingen blijven in Maigret en de maniak van Montmartre uit, al kun je nog lang nadenken over de extreme moederbinding van de keurige seriemoordenaar. Maar vanaf de eerste bladzijde, waarop de hitte van augustus in Parijs beschreven wordt, is de roman een wonder van sfeer en gemoedelijkheid. Als lezer geniet je van de uitgebeende, door 'hardboiled' schrijvers als Hammett en Cain beïnvloede stijl en kijk je uit naar de vaste elementen: de kookkunst van mevrouw Maigret, de glaasjes pruimenjenever in Parijse cafés, de confrontatie met rechter van instructie (en eeuwige tegenstrever) Coméliau, en de uitput-tende verhoren op het bureau die steevast ingeleid worden door één enkele oproep: 'Laat het bier en de broodjes maar bovenkomen'.

Reacties: steinz@nrc.nl. 'Maigret en de maniak van Montmartre' is opgenomen in een omnibus van uitg. Atlas.