In Z-Afrika zijn moslims boos, niet woedend

In Zuid-Afrika vinden regering en rechter de Mohammed-prent te beledigend voor de jonge multiculturele samenleving. Er is een publicatieverbod opgelegd.

De 1500 moslims die deze middag voor de Deense ambassade demonstreren in Pretoria, Zuid-Afrika, zijn wel boos, maar niet woedend. Er klinkt wel 'Phansi Denmark', weg met Denemarken, maar niemand die zijn stem verheft. Er worden geen vlaggen verscheurd of verbrand. De oproerpolitie voor de ingang van de ambassade gebruikt zijn wapenschilden alleen om zich te beschermen tegen de zomerregen die naar beneden klettert.

'Luister nou even, iedereen', roept Muhammed Wadee van Moslims United, waggelend op de schouders van een geloofsgenoot. Hij is de enige met een megafoon. 'We mogen ons niet gedragen als heidenen.Er wordt hier niet gedondersteend. We zijn anders dan al die anderen.'

En dat zijn de Zuid-Afrikaanse moslims ook. Niet alleen omdat er tijdens de demonstratie geen onvertogen woord valt, en een dag eerder tijdens het protest in Kaapstad, 30.000 demonstranten, evenmin. Maar ook omdat nergens ter wereld een islamitische minderheid zoveel bijval kreeg van regering én rechterlijke macht, als hier in Zuid-Afrika.

Een rechtbank verbood de Zuid-Afrikaanse kranten vorige weekde omstreden cartoons van de profeet Mohammed te publiceren. De rechter vond de spotprenten 'vernederend en mensonterend'. Ondanks protesten van de kranten verscheen de prent nergens meer.

President Thabo Mbeki voegde daar donderdag in het parlement nog een dimensie aan toe. Hier stonden volgens hem niet alleen de gevoelens van de Zuid-Afrikaanse moslims op het spel. Hier liep het weefsel van de gehele Zuid-Afrikaanse democratie gevaar. 'Ons belangrijkste wapenfeit sinds de komst van democratie [1994 red.] is de bouw van een verenigde maar diverse samenleving. Dat is fundamenteel voor onze toekomst. In die context zijn we het er toch allemaal over eens () dat er niemand is gebaat met de nodeloze belediging door de Deense cartoons.'

Volgens de grondwet van 1996 gaat tolerantie in Zuid-Afrika, na de ondergang van apartheid, boven alles. Blanke rechtsextremisten mogen hun eigen boerenrepubliek besturen, vrij van zwarten, in het dorpje Orania in de Noord-Kaap. In de provincie KwaZulu Natal regeert al even ongestoord een polygame Zulu-Koning. Hier hoeft niemand te integreren.

'Alle religies worden gerespecteerd, groot en klein', zegt Adullah Hakim Quick van de Kaapse moslimraad. Zuid-Afrika telt 1,5 miljoen moslims, op een bevolking van 44 miljoen. Moslims waren tweederangsburgers onder apartheid. Nu besturen moslims, als minister of staatssecretaris, het land als lid van de overwegend zwarte ANC-regering. 'Er zijn wel spanningen tussen moslims, joden en christenen', zegt Ferial Haffajee, hoofdredacteur van het weekblad Mail & Guardian, 'maar volgens goede Zuid-Afrikaanse traditie onderhandelen we daarover. Onderhandelen is onderdeel van ons DNA, net als debat.'

Daar leek het alleen vorige week vrijdag niet op, toen de Mail & Guardian, nog voor de rechter uitspraak had gedaan, een van de cartoons afdrukte. 'De telefoon stond roodgloeiend', zegt Haffajee, zelf moslim. 'Vrachtwagens die de krant rondbrachten werden tegengehouden.' Toch verontschuldigt de krant zich een week later voor het afdrukken van de cartoon. 'We hadden moeten voorzien dat het als een belediging zou worden opgevat', schrijft de krant.

Volgens cartoonist Jonathan Shapiro is het nieuwe Zuid-Afrika deze week te ver doorgeschoten in politieke correctheid. 'Ik vind het publicatieverbod veel te ver gaan. Het is mijn recht om te tekenen wat ik voel, over joden, christenen of moslims. De president zei: 'we vinden toch allemaal dat de Deense cartoons onnodig kwetsend waren. Nou, nee, ik vind van niet.' Shapiro, artiestennaam Zapiro, tekende vandaag daarom maar een cartoonist in zijn dagelijkse spotprent. Boven dat portret van de tekenaar staat: weapon of mass destruction.