Het Westen als de kop van Jutland

De spotprentenstrijd is deze week gekaapt door iedereen die het Westen een lesje wil leren. De decorwisseling aan het front was opmerkelijk: van cultureel naar politiek en (olie-)economisch. De westerse bemoeienis met het Iraanse atoomprogramma, de door Europa en Amerika gehekelde overwinning van Hamas bij de Palestijnse verkiezingen, de oliebelangen - het hoort ineens allemaal bij de gewraakte cartoons die het Deense dagblad Jyllands-Posten in zijn betrekkelijke naïviteit afdrukte. Rami Khouri, hoofdredacteur van de in Beiroet verschijnende Engelstalige krant Daily Star haalde donderdag op deze pagina een enquête in Arabische landen aan over de motieven van het Amerikaanse Midden-Oostenbeleid: olie, bescherming van Israël, heerschappij over de regio en ondermijning van de islamitische wereld. Ziehier de dieperliggende redenen voor de huidige moslimprotesten, aldus Khouri.

De Deense vlag wordt georkestreerd verbrand in Teheran en Damascus. Deense producten worden geboycot. Denemarken fungeert als de bekende kop van - inderdaad - Jut; de moordenaar uit Jutland op wiens hoofd iedere kermisklant zijn gang mag gaan. Het Westen heeft nog steeds geen antwoord. Denemarken verdient principiële steun van de Europese Unie bij tegensancties van de handelsboycot die Iran heeft afgekondigd. Maar Brussel hoedt zich voor daadkracht. Dit gebrek aan assertiviteit leidt ertoe dat steeds meer anderen met dubieuze motieven zich mengen in deze daverende rel. Het gevolg is dat de zaak zelf overstemd wordt door het soort vals gekraai dat men hoort als er geopolitieke rekeningen te vereffenen zijn. Een 'wapenstilstand in de polemiek' (aldus Midden-Oostenkenner Maurits Berger) is intussen meer dan gewenst.

De Russische president Poetin maakte het heel bont . Hij noemde publicatie van de spotprenten van Mohammed 'een ontoelaatbare provocatie' en riep de Denen op 'om vergeving' te vragen. Geen excuus maar vergeving: het opperwezen wordt nog net niet aangeroepen. En dat door een man die zelf niet vrij van zonden is. Tegelijk nodigde Poetin het zegevierende Hamas voor overleg in Moskou uit. Die kans was kennelijk te mooi om te laten lopen. Timing is alles, zeker in de wereldpolitiek. Over opportunisme gesproken.

Er is weinig begrip in het westen voor, maar de directe lijn die moslims trekken van de cartoons naar de Amerikaanse interventie in Irak, de EU-bemoeienis met Iran, de NAVO-aanwezigheid in Afghanistan, kritiek op Hamas en het beeld van moslims als terroristen valt als perceptie moeilijk te negeren. Oplaaiende onrust in Afghanistan naar aanleiding van de spotprenten maakt het werk van de NAVO in dat land plotseling veel moeilijker. Dat is toch iets waar ook Nederland rekening mee moet houden als het straks twaalfhonderd militairen naar Uruzgan stuurt. Boze massa's, bleek afgelopen week, maken inderdaad geen onderscheid tussen gevechts- of vredestroepen. Het Westen is de gebeten hond omdat het Mohammed minacht, zo luidt het. Als díe geest eenmaal uit de fles is, moeten de NAVO-landen zich in Afghanistan schrap zetten.

Anders gezegd: Nederland dient zich daar voor te bereiden op het onberekenbare - wellicht zelfs het onvoorstelbare. Een affaire als die met de cartoons heeft het bondgenootschap duidelijk niet ingecalculeerd. Het toont aan hoe in korte tijd de verhoudingen heel anders kunnen komen te liggen. En hoe een klein land plotseling middenin de vuurlinie kan raken.

De huidige polarisatie schept voldongen feiten en zorgt voor eigen dynamiek. De kwestie zelf vraagt om een bestand. De gevolgen zijn al veel groter dan de oorzaak in westerse ogen is. De diplomatie kan nu laten zien wat ze waard is.