Conservatieven VS zoeken matiging

De Amerikaanse conservatieven, geplaagd door schandalen, houden een politieke beurs in Washington. Gematigde geluiden overstemmen daar de radicale.

Er zijn meisjes in naveltruitjes, mannen met een staart, jongens in leren jacks, studenten in confectiepakken. Uit Wyoming, Alabama en Colorado zijn ze op de CPAC afgekomen, de Conservative Political Action Conference, waar conservatieve activisten inspiratie opdoen voor een nieuw jaar van protest. Op een scherm in de vergaderzaal worden Margaret Thatcher en Ronald Reagan afgebeeld - maar het publiek voelt zich meer thuis bij belevingswereld van Archie Bunker: de gewone man die meent dat progressieve elites het land naar de knoppen helpen.

Het sentiment wordt al jaren uitgespeeld. Sinds Ronald Reagan 25 jaar geleden de verkiezingen won is het Witte Huis 17 jaar bewoond door een conservatieve president. Het leidde er het afgelopen half jaar uiteindelijk toe dat het Hooggerechtshofeen conservatieve meerderheid kreeg.

Maar verder beleeft de conservatieve beweging een ongelukkige periode. Het presidentschap van George W. Bush is verbleekt. De oorlog in Irak drukt zijn populariteitscijfers al bijna een jaar. Het schept een klimaat waarin affaires gedijen. Loyaliteit aan de president verkleint immers de kans dat Republikeinse Congresleden eind dit jaar worden herkozen.

En met de culture wars, het conservatieve verzet tegen het goddeloze moderne leven, wil het ook niet vlotten. De kaskrakers in de bioscoop zijn Brokeback Mountain en Capote - films waarin het draait om homoseksualiteit in het rurale Amerika. De Oscar-uitreiking van volgende maand belooft een strijd tussen deze twee films te worden. En een van de grote Amerikaanse sporthelden, ijshockeyer annex rolmodel Wayne Gretzky, isverwikkeld in een erg aardse affaire, inzake illegaal gokken.

Hoe nu verder? In een kelder bij de conferentiezaal, waar conservatieve radiomakers en lokale activisten tientallen standjes bemannen, is aan radicale geluiden geen gebrek. We slaan erop in Iran. Laten we álle uitkeringen privatiseren. Bouw een muur langs de helegrens met Mexico, en smijt alle 11 miljoen illegalen het land uit.

Maar in de conferentiezaalblijkt dat conservatieve leiders hun heil zoeken in matiging, bang als ze zijn dat een verdere radicalisering de afstand met gematigdenvergroot.

Het beste voorbeeld is Iran. De aanval op Irak behoorde drie jaar geleden tot de conservatieve vanzelfsprekendheden,over Iran (dat wel massavernietigingswapens heeft) wordt door de regering alleen soft gesproken, zonder big stick. De meeste tijd is gereserveerd voor Phil Giraldi,ex-CIA, specialist inzake het Midden-Oosten, die uiteenzet dat Iran geen bedreiging voor de VSvormt, ook niet als het over vijf à tien jaar een nucleair wapen zou kunnen maken. En actie tegen Iran zal een afsluiting van de Straat van Hormuz inleiden, die de toevoer van olie uit Irak, Koeweit en Saoedi-Arabië naar het westen zou blokkeren. Zelfs dreigen met militair geweld is onverstandig, hield Giraldi zijn verraste gehoor voor. 'Dat versterkt de hardliners in Iran.'

Voorstanders mogen een verbeterde muur aan de Mexicaanse grens bepleiten, en open grenzen vergroten de kans op terrorisme, zeggen ze. Amerika moet zijn wetten op de 11 miljoen illegalen toepassen. 'Dit is een onderwerp dat de elite tegenover de burgers plaatst', aldus Mark Krikorian van het Centrum voor Immigratiestudies.

Maar ook hier overheersen matigende geluiden wanneer hetgaat om de arbeidsmarkt, die afhankelijk is van illegalen. Er wordt gewaarschuwd voor de economische ramp als alle illegalen vertrekken; en voor het voorstel van president Bush om nieuwe gastarbeidersprogramma's op te zetten. De taal van progressief Europa wordt hier gesproken door werkgevers.

'Ik spreek niet van illegalen', zegt Randel Johnson van de Amerikaanse Kamer van Koophandel. 'Ik noem dat mensen zonder verblijfsvergunning. En ik bepleit dat we ze die geven.'

Boven alles maakt de conferentie zichtbaar dat het tijdperk Bush ten einde loopt. Vice-president Cheney wacht een gereserveerde ontvangst als hij de conferentie toespreekt. Diezelfde dag is er ruim baan voor Bob Barr, een oude strijdmakker van Reagan die in de jaren negentig roerganger achter de impeachment van Clinton was.

Nu opent Barr frontaal de aanval op Bush wegens de afluisteraffaire. De president laat sinds '11 september' Amerikanen afluisteren zonder eerst een machtiging van de rechter te vragen, hetgeen wettelijk is voorgeschreven. Het Amerikaans conservatisme, zegt Barr, moet ervoor zorgen dat presidenten geen oncontroleerbare macht krijgen. 'Als we nu toestaan dat de president de wet overtreedt, moeten we het ook toestaan als een volgende president, die geen conservatief is, dat doet.' Daarom is het optreden van Bush zo ondoordacht. De geschiedenis van de VS leert immers, zegt hij, dat de regering niet te vertrouwen is. 'Daarom moeten wij een land van wetten blijven.'