48 uur in Turijn

Turijn is ook als er niet wordt Olympisch gewintersport de de moeite waard, vinden Murk Salverda en Erna Staal

Waarom nu gaan?

Nu is Turijn vol van de vrijdag begonnen Olympische Winterspelen, en er is geen hotel meer te vinden. Maar na zondag 26 februari, als de Spelen voorbij zijn, valt er veel te genieten.

wat maakt turijn tot torino?

Turijn is een voormalige hofstad in Noord-Italië; de koningen van Savoye (later ook van Sardinië) zetelden er en bouwden er vanaf de zeventiende eeuw hun paleizen, kerken, etcetera. Ook zijn er nog substantiële resten van de Romeinse en de middeleeuwse stad te vinden. Omdat Turijn op een vlak stuk land is gebouwd, daar waar de rivieren de Po en de Dora samenstromen, heeft het een rechthoekig stratenplan, grotendeels ontworpen door de architect Filippo Juvarra (1678-1736). Er zijn mooie pleinen en brede arcades in de binnenstad, die beschermen tegen weer en wind en tegen het, overigens rustige, verkeer. In Turijn is de eenwording van Italië bekokstoofd; de koning van Savoye en Sardinië werd koning van het verenigde Italië en in 1861 werd Turijn de eerste Italiaanse hoofdstad. Van rond 1900 zijn er een aantal mooie voorbeelden van gebouwen in de Stile Liberty zoals de art nouveau in Italië heet.

waar vind ik de lijkwade?

Om een bezoek aan de kathedraal van Johannes de Doper kan je niet heen. Want in de Capella della Sacra Sindone van die kathedraal, is in de crypte een museum gewijd aan de santissimo sudario, de 'heilige zweetdoek'. Deze veelbesproken lijkwade van Christus wordt vanwege zijn kwetsbaarheid slechts zelden tevoorschijn gehaald. Wel is er veel merchandising met afbeeldingen van het gelaat van Christus in diapositief: kaarten, posters, T-shirts, mokken, notitieblokjes en ga zo maar door. De kapel is gebouwd door een van de beroemdste en invloedrijkste Europese architecten van de barok, Guarino Guarini (1624-1683), een priester die Turijn vele mooie gebouwen heeft geschonken die uitblinken in geraffineerde ruimtewerking en gebruik van de ellips als hoofdvorm.

waar vind ik de ex-voti?

De aan Maria gewijde kerk Chiesa della Consolata ligt aan een gelijknamig pleintje in een mooi oud gedeelte van het centrum, en is begonnen door Guarini op een plattegrond van aaneengeschakelde ellipsen; de kerk werd voltooid door die andere beroemde Turijnse architect, Juvarra.

Interessant en aandoenlijk zijn de honderden ex-voti in de lange kloostergangen naast de kerk, waar in naïeve tekeningen Maria, de Moeder van God (steeds afgebeeld met het Christuskind op haar schoot) wordt bedankt voor haar interventie bij tegenspoed en rampen. Fietsers en voetgangers die er goed vanaf komen na een botsing met een auto of een tram, wonderbaarlijke reddingen uit brandende huizen of neergestorte vliegtuigen, ongedeerdheid na een bommenregen, herwonnen gezondheid na een geslaagde operatie, enzovoorts.

is er ook iets moois dat niet kerkelijk is?

Tien kilometer buiten de stad ligt op de heuvel van Superga het meesterwerk van Juvarra, de Basilica di Superga, hoewel het jachtslot Stupinigi, eveneens buiten de stad, ook als zodanig wordt beschouwd. De basiliek is de grafkerk van de koningen uit het huis van Savoye. Het is een bedevaartsoord, niet alleen voor katholieken en koningsgezinden, maar ook voor supporters van de voetbalclub Torino. In 1949 boorde een vliegtuig met aan boord het voltallige elftal van Il grande Torino (destijds niet alleen het beste elftal van Italië maar van heel Europa) zich in de heuvel van Superga, waarbij iedereen omkwam. Tegen een buitengevel van de basiliek is een monument ter herinnering aan de helden geplaatst. Vanaf de heuvel heb je een mooi uitzicht op de stad en de rivier de Po.

en het beste uitzicht is...

Mooier nog is misschien het uitzicht vanaf de 167 meter hoge Mole Antonelliana ('de kolos van Antonelli', de architect), tot de bouw van de Eiffeltoren de hoogste toren van Europa. Het gebouw was oorspronkelijk bedoeld als synagoge, maar huisvest nu een uitstekend filmmuseum. Neem de duizelingwekkende lift naar boven en geniet van het uitzicht over de besneeuwde Alpen en de traagstromende rivier de Po.

waar vind ik kunst?

De Galleria Sabauda heeft een uitgebreide collectie Nederlandse en Italiaanse schilderijen van de 14de eeuw tot de 18de eeuw (o.a. een fraaie Franciscus van Jan van Eyck en een prachtige annunciatie van Orazio Gentileschi).

In hetzelfde gebouw, de voormalige Academie van Wetenschappen (ontwerp van Guarini), is het Museo Egizio gevestigd, met een van de grootste collecties Egyptiana van Europa, op zijn gebied het beste van Italië. Voor moderne kunst moet je zijn in de Galleria Civica d'Arte Moderne (voornamelijk Italianen uit de 19de en 20ste eeuw) en in het Castello Reale di Rivoli, waarvan Rudi Fuchs tussen 1984 en 1990 directeur was.

Waar overnachten?

Sommige mensen vinden het morbide, maar het heeft wel iets om in het hotel te slapen waar de schrijver Cesare Pavese eind augustus 1955 zelfmoord pleegde. Vlak bij het centraal station Porta Nuova, aan de Piazza Carlo Felice staat Hotel Roma e Rocca Cavour, dat sinds 1854 in handen van dezelfde familie is. Het personeel probeert overigens geen munt te slaan uit de dood van hun beroemde landgenoot (discreet navragen wordt beantwoord met een woordloos knikje).

meer pavese?

Vanzelfsprekend gaat de Pavese pelgrimstocht ook naar Caffè Torino aan de Piazza San Carlo, waar de antifascistische uitgever Einaudi en zijn auteurs - naast Pavese ook Primo Levi, Carlo Levi, Italo Calvino en Natalia Ginzburg - regelmatig kwamen. Een prachtig ruimte, waar je aan het eind van de middag tijdens het lezen van de krant overheerlijke cocktails op basis van mandarijnensap kunt drinken.

waar eet ik en drink ik (chocolademelk)?

Een indrukwekkend café met een lange geschiedenis is Baratti e Milano, sinds 1873. Vooral chique oude dames drinken er graag een kopje thee of een campari. Ook de hete chocolademelk is er onvergetelijk. Vooral omdat het niet zo 'dun' is als in Nederland, noch wat cacaopercentage noch wat substantie betreft: je lepel blijft er bijna rechtop in staan.

Een uitstekend restaurant is C'era una volta ('Er was eens'). Het restaurant zit onopvallend op de eerste verdieping van een negentiende-eeuws palazzo aan de Corso Vittorio Emanuele 41 (alleen 's avonds open, reserveren aan te raden, al was het maar voor de naambordjes op tafel).

Hoe er te komen?

Vanaf Amsterdam is er een rechtstreekse vliegverbinding van de Italiaanse maatschappij Meridiana met Turijn; een andere mogelijkheid is vliegen met KLM/Air France met een overstap in Parijs.

Per auto kun je Italië binnen rijden via de Gran San Bernardo (grens Zwitserland-Italië) en dan bij Aosta de A-5 naar Turijn nemen. De ringweg in de stad is wat men in modern Nederlands een 'uitdaging' noemt: je denkt Turijn in te rijden, maar in de verkeerde baan rijd je er net zo hard weer uit. Gelukkig zijn de Italiaanse verkeersmores snel aan te leren: een afslag die je moet hebben is belangrijker dan eentje die je niet mag nemen.